लिम्वूवान - अन्तर्वार्ताहरु

साहित्यकार खगेन्द्र लिम्बुसंगको वार्ता

2011-08-04T07:19:00.000-07:00

बि.सं.२०३४ साल बैसाख १ गते कोशी अञ्चल तेह्रथुम जिल्ला अन्तर्गत पौँठाक - ४ हाङखाङला लावृमा जन्मनु भएका साहित्यकार खगेन्द्र लिम्बु साहित्य,दर्शन,चित्रकारीता,लोकगीत संङकलन - गायनमा निक्कै पहिले देखि नै लागि पर्नु भएको छ । हाल वहाँ बैङककमा बसेर अमूर्तवोधी दर्शन लेखनमा त्यतिक्कै ब्यस्त बन्नु भएको छ । लेखन,गायन र चित्रकारीता दिनचर्यासंग गाँसीएका बिषयवस्तु भएकाछन् साहित्यकार खगेन्द्र लिम्बुको । गेडी लेखनका प्रवर्तक समेत रहनु भएका साहित्यकार खगेन्द्र जीवन र जगतलार्इ अमूर्तरुपमा देख्नु हुन्छ । उनै बहुप्रतिभाशाली ब्यक्तित्वसंग टंक सम्वाहाम्फेले लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकमको लागि गर्नु भएको कुरानीको अंश पाठकहरुको लागि यहाँ प्रस्तुत गरीएको छ ।

१.बिदेशी भूमिको बसार्इमा पनि लेखन,गायन र कलालाई कसरी समयको तालमेल मिलाएर त्यसको निरन्तरता दिईरहनु भएको छ ?

मेरो विदेशको बसाई केवल सिर्जनाको निमित्त सापेक्ष र अनुकूलताको लागि नै मात्र योजनावद्ध गरिएको कारण सहज भैरहेकोछ l

२.अमूर्तबोधी कला र लेखनमा होमीनु भएको छ यत्तातिर लागेर कतिको यो लेखन र कलाको विकास भए जस्तो लाग्छ ?

मैले जे-जति सिर्जना गरेकोछु अर्थात् जीवन र जगतलाई भोगे-देखे-बुझेकोछु त्यो अमूर्तबोधताबाट मात्र सम्भव थियो । त्यसोर मेरो सिर्जनशीलता मात्र अमूर्तबोधी दर्शनाधारित छैन, मैले भोग्ने जीवन नै यसैभित्र चलखेल गर्छ । जीवन सधैं प्रगतिशील,उन्मुक्तमुखी र बिकासमार्गी हुन्छ यी सप्पैको फाइदा म उठाईरहेछु ।

३.अमूर्तबोधी कला र लेखन नै रोज्नुको कारण र उदेश्य के हो ?

यो प्रश्नको जवाफमा प्रथमत: अमूर्तबोधी दर्शनको बारेमा केहि बुझ्न जरुरी छ । यसका केहि बुँदाहरु मात्र टिपोट गर्न चाहन्छु यहाँ -

क.अमूर्तबोधी दर्शन -हरेक मूर्त-अमूर्त तत्व-वस्तुहरुको अमूर्तसत्यहरुलाई बोध गर्न-गराउन प्रेरित गराउने दर्शन(जीवन-जगतलाई हेर्ने-बुझ्ने शैली)

ख.कुरूप सौन्दर्य मीमांसा-हरेक तत्व-वस्तुहरुमा बाह्य-आन्तरिक सौन्दर्य हुन्छ कुरूप तत्व-वस्तुहरुको सौन्दर्यभित्र र दिर्घकालिन सौन्दर्य रहन्छ ( महत्व,चरित्र,प्रवृत्ति,प्रकृति आदिबाट सौन्दर्यको मापन हुन्छ )कुरूप् तत्व-वस्तुको गौण सौन्दर्यलाई प्राप्त गर्नु

ग.दुरुहमार्गी चिन्तन -हरेक असहज यात्राबाट सहज गन्तब्यमा पुग्नु, हरेक अप्ठेराबाट जीवन र जगतलाई सुगममय भेट्नु ।

ग. सदुपयोगिताको सिद्धान्त -हरेक कुरालाई उचित ठाउँमा सदुपयोग गरेर त्यसको महत्व र अस्तित्वलाई उच्चरुपमा भेट्नू ।

घ. पागलवाद-निर्बांध-निडर, असाधारण र सत्यवादी हुनू ।

ङ. स्वसत्त्वबोध-आफ्नो अस्तित्वको महत्वलाई आत्मविश्वासमा सुरक्षित भेट्नू-बुझ्नू ।

च. अभ्यासात्मक प्रगतिशीलता -निस्सीम परिकल्पनालाई सिर्जना, प्रतिपादन र प्रतिप्रयोगमा स्थापित भेट्नू ।

छ. स्वकीय मन्जुरी-दबाबहीन स्वमुक्तिले परघातबिहिन स्वकीयताको फैसल्ला गर्नू ।

ज. गन्तव्यको फैसल्ला -अन्तिमसत्य जीवन-जगतको दिर्घकालिन मंगलमय निजत्व आदि ।

४.नेपाली साहित्यको बिकासमा डायस्पोरा नेपाली साहित्यकारहरुले कतिको सकरात्मक भूमिका खेले जस्तो लाग्छ ?

ग्लोबल विलेजको जमानामा संसारका कुनै पनि एक कुनाको असर अर्को कुनै पनि कुनामा तत्काल प्रभाव पर्न सक्छ र नेपाल केवल नेपाल मात्र हो ठान्नु गलत हुन्छ । अझै नेपालमा मुट्ठीवाद संकार छँदैछ । अझ धेरै नेपाली लेखकहरु केन्द्रिकृत मानसिकताले रोगी छन राजधानीलाई संसार भनेर बसेकाछन् । विश्व/परिवर्तन, चेतना,विकास, प्रगतिहरु डायस्फोरिक लेखकहरुले भित्र्याईरहेकाछन् जो अत्य्वास्यक छ । जसले नेपाली चेतनालाई विश्वस्तरमा तादम्यता मिलाउन सकारात्मक भूमिका खेलेकोछ/खेल्नेछ ।

५.नेपाली साहित्यमा योगदान दिने नेपाली डायस्पोरा लेखकहरुले नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा प्राज्ञको स्थान पाउँन जरुरी देख्नु हुन्छ कि हुन्न ? र नेपाली डायस्पोरा लेखकहरुलाई नेपाल सरकारले कतिको सम्बोधन गरे जस्तो लाग्छ ?

नेपालमा बसेर लेख्ने केहि गुटहरुले त डायस्फोराका लेखकलाई साहित्यकारको सूची मै गन्दैनन । राष्ट्रले के सम्बोधन गरोस । जसले नेपाली साहित्यलाई सेवा-टेवा-मेवा दिन सक्छ, उसलाई प्रज्ञाप्रतिष्ठानले स्थान दिनुपर्दछ । प्रज्ञाप्रतिष्ठान हामी सबै नेपालीको हो । लेखक र सर्जकको बसाईको भौगोलिक विभिन्नताले उसलाई निर्णय गर्नु अन्याय हुन्छ । यसको अर्थ यो होइन कि अबैधानिक नेपालीले प्रज्ञाप्रतिष्ठानको जागिर खान पाउनु पर्दछ । र अर्को कुरा त्यहाँ आसिन भएर मात्र साहित्यको सेवा गर्न सकिन्छ भन्ने ग्रस्त मनस्थितिमा सर्जक बस्नु हुन्न भन्ने मेरो आग्रह । बैरागी काईंला पनि हिजो बेदेश नै बसेर लेख्ने कवि हुन् । भारतमा बसेर लेखेका उनका साहित्यले नै उनलाई प्रज्ञाप्रतिष्ठानको जिम्मेवार नाइके हुन पर्याप्त आधार दियो । अरुले किन नपाउने ?

६.तपाई आफै लिम्बु जातिको नेपाली भाषाको लेखक तर तपाईलाई आफ्नो लिम्बु मातृभाषा साहित्यमा अमूर्तबोधी साहित्य लेखनलाई प्रस्तुत गर्न मन लाग्दैन ?

आफ्नो मातृभाषा,संस्कृति,धर्म आदि सबैको नश्लको रुपमा स्थापित भैसकेको हुनाले यो प्रश्नै हुँदैन कि कुनै लिम्बूलाई आफ्नो लिम्बू भाषा-संस्कृतिलाई प्रेम छ ? यसरी अमूर्तबोधी दर्शनले नश्लीय अस्तित्व र अधिकारलाई सम्मान गर्न अभिप्रेरित गर्दछ । तसर्थ: कुनै पनि जनजाती आदिबासीहरुलाई झैं लिम्बूहरुको अस्तित्वमा पनि अमूर्तबोधी दर्शनले बराबर चासो लिन्छ । मैले लिम्बू संस्कृतिका लोकसंस्कृति/कला र साहित्यलाई यसै अर्थमा नेपाली राष्ट्रियधारमा उभ्याउने कोशिस गरेकोथिएँ/छु ।

७.नेपाली भाषाको लोकगीत संकलक र गायक पनि हुनुहुन्छ के यी भाषाका गीतहरु मात्र गाएर आफ्नो जातिको भाषालाई न्याय गरे जस्तो लाग्छ ?

लिम्बू लोकसंगीत/कला/साहित्य तथा अन्य समाज,जाति,धर्म,संस्कारका लोक साहित्य/कलालाई राष्ट्रियधारमा लगेर स्थापना गर्न मैले कोशिस गरेको हुँ Netive and Mother Language मै गाउने-लेख्नेहरु त अरु पनि छन् नि । सबैले आफ्नो ठाउँमा बसेर सदुपयोगीताको सिद्धान्तमा काम गर्ने हो ।

८.तपाईले संकलन र गायन गर्नु भएको लोकगीतको संग्रह कति प्रकाशीत भैसकेका छन् होला ? र नयाँ आउँने संग्रहहरु पनि छन् कि ?

संख्या एति नै हो भन्ने यकिन छैन । अनुमानमा ६० जति संकलित र आफुले गएका २० जति होलान, संकलन गरेर रेकर्ड गर्न बाँकी लोकगीतहरु मसंगैछन् ।

९.अमूर्तबोधी साहित्यकार र सर्वसाधारण मानिसमा के फरक हुन्छ ? र अमूर्तबोधी नभएका लेखक र अमूर्तबोधी भएका लेखकमा के अन्तर पाउँनु हुन्छ ?

मैले व्याख्या गरेको अमूर्तबोधी दर्शनमा जे फरक हुन्छ, त्यहि नै फरक हो । त्यो माथिको बुँदामा अरुले आफ्नो दर्शन उभ्याएर बिचार्नू ।

१०.तपाईको हालसम्म प्रकाशित कुन कुन बिधाका पुस्तक के कति छन् ? र प्रकाशोन्मुख के कति छन् ?

उहिल्यै टिनेजमा २ वटा संयुक्त कविता संग्रह निस्किएकाछन् तिनलाई म कृतिको रुपमा मान्दिन मसंग अहिले विभिन्न विधाका ६ वटा पाण्डुलिपी छन् (Abstract Bangkok)-प्रयोग,दर्शन र जीवनीमा आधारित उपन्यास प्रकाशनको तयारीमा जुटेकोछ ।

११.तपाई चेताशील लिम्बु भएको हैसियतले अहिले संघीय लिम्बुवानको कुरा उठि रहेको छ नेपालमा त्यस बारेमा के धारणा राख्नु हुन्छ ? संघीय लिम्बुवानको आवश्यकता छ कि छैन होला ?

नेपालको परिप्रेक्षमा 'विघटन' सुगठनको सापेक्षमा सन्तुलित देखिंदैन । एकातिर लिम्बू तथा अन्य जातजाति आदिवासीमा 'स्वसत्त्वबोध' हुन जरुरी छ । 'दुरुहमार्गी चिन्तन' अवलम्बन गरेर राष्ट्रको निमित्त 'सदुपयोगिताको सिद्धान्त'मा उभिनु पर्दछ । राष्ट्रले पनि कुरूप सौन्दर्य मीमांसा अन्तर्गत असल निर्णय लिएर सबै नेपालीहरुलाई समान सम्मान र सम्बोधन गर्न जरुरी छ । अन्यथा दुर्घटना दोहोरिरहन्छ ।

१२.तपाई एउटा लेखक भएकोले वर्तमान नेपालको राजनितिलाई कसरी मध्यनजर साथै बिश्लेषण गरी रहनुभएको छ ?

नेपालको 'राजनीति' जननीति हुन सकेकोछैन । एउटा कथित दरबार ढलेर अकथित नगन्य दरबार,सामन्त,शोषक-शासकहरुको मनोमानी हाबी बढेकोछ । 'जनशक्तिको कोल्याप्स'लाई मौकाको फाइदामा राखेर विस्तारवादका भरौटेहरु अत्तिवादी-मुट्ठीवादी-एकाधिकारवादी भएर उदाएकाछन् 'विगठन'लाई सुत्र बनाएर यिनीहरु बलिया हुँदैछन् ।'फुटमा लुट' चलिरहेको अवस्था नबुझेसम्म नेपालीहरुको उन्मुक्ति सम्भव छैन । त्यसो र सांस्कृतिक चेतनाको विकासले मात्र यिनीहरुको सूत्रलाई निराकरण गर्दछ । सामान्य भाषामा भन्ने हो भने 'छिमेकीको घर जल्दा आफ्नो घर सुरक्षित रहन्छ' भन्ने भ्रमबाट मुक्ति लिनु आधुनिक नेपालको उन्मुक्तिको पहिलो कदम हुनेछ ।'एकता' -जनता हो, जनता नै देशका निर्णायक हुनु पर्दछ । नेताहरु जनताको आदेश पालक र भरौटे हुनुपर्दछ । स्वावलम्बनको निर्णयलाई लागु गरेर जनशक्तिको कोल्याप्सलाई निमिट्यान्न गर्नुपर्दछ । अन्यथा,ईतिहाँसमै अनुकूलताको सिद्धान्तमा चुकेर नेपाल र नेपाली दुर्लभ हुनेछ ।

१३.जीवन के हो ? तपाईको अमूर्तबोधी लेखनले जीवनलाई कसरी समेट्दछ त ?

'जीवन' माथि टिपोट भएका अमूर्तबोधी दर्शनका बुँदाहरुको अनुसासित संस्कार हो यो दर्शनको बारेमा माथि नै उल्लेख गरेको छु ।'जीवन-जगतको मङ्गलमयी कामना'को निमित्त जो राम्रो कार्य भए त्यसको निरन्तरता,समय सापेक्षिक संसोधन र बिकाश गर्ने, जो भएकै छैनन त्यो गर्ने, जो खराब गरिएका छन्, त्यसलाई निराकरण गर्ने यसका पहिला सर्त हुन् ।

१४.अमूर्तबोधी दर्शन कस्तो प्रकारको दर्शन हो ? यो दर्शनको शुरुआत र प्रयोग कसरी भैरहेको छ होला ?

यो दर्शनको बारेमा माथि नै उल्लेख गरेको छु । 'जीवन-जगतको मङ्गलमयी कामना'को निमित्त जो राम्रो कार्य भए त्यसको निरन्तरता,समय सापेक्षिक संसोधन र बिकाश गर्ने, जो भएकै छैनन त्यो गर्ने, जो खराब गरिएका छन्, त्यसलाई निराकरण गर्ने यसका पहिला सर्त हुन् ।

१५.गेडी लेखनको शुरुआत कहाँ,कस्ले र कहिले देखि भएको हो ? यसको विस्तार कसरी भैरहेको छ ?

गेडी लेखन मैले सुरुवात गरेकोहुँ । नेपाली साहित्य-साहित्यकार विभिन्न आगन्तुक विधाका अंगसंगति नबुझेर मरिररहेको अवस्थामा स्वसत्त्वबोधको बुँदाले नेपाली अस्तित्वमा नेपाली नश्लमा यसको जन्म भयो । यसको प्रवर्तन भयो २०१० अप्रिल १० मा यसको सार्बजनिक भयो । विश्वभर रहेका नेपालीहरुले यो विधामा स/प्रेम/गर्ब सिर्जना गरिरहेकाछन् । यो खुशीको कुरा हो । यसको बारेमा लामो लेख म उपलब्ध गराउनेछु । गेडी साधक टेकेन्द्र अधिकारीले यो विधाको सङ्ग्रह निकाल्दै छन् । अर्का गेडी साधक बिष्णुनन्द चामलिंगको गेडी संगीतकार दिनेश सुब्बाले संगीत गरेकाछन् । अब यो लिखत,गायन र श्रब्य भएर आउन थालेकोछ । यसलाई नेपालको मौलिक विधाको रुपमा दर्ता र सम्मान गर्न सम्बन्धित क्षेत्रका आधिकारिक,बौद्धिक र प्राज्ञ सबैलाई हामी हार्दिक अनुरोध गर्दछौं ।

१६.तपाईले जीवनमा भोग्नु भएको त्यस्तो अविस्मरणीय घट्नाहरु छन् कि ?

जीवनका हरेक घटना-परिघटना अविस्मरणीय लाग्छन ।

१७.जीवनमा सबै भन्दा बढी गरु लाग्ने र नगरी छाड्दिन भन्ने केहि कामहरु छन् कि ?

.सदुपयोगिताको सिद्धान्तमा आफुलाई सिर्जनशील र गतिशील राख्ने आफ्नो जीवनसँग सम्झौता भएकोछ । नेपाली चेतना परिवर्तन गर्दै नेपाली राजनीतिलाई सफा र सुकर्ममा लान तथा अनाथ असहायहरूको निमित्त काम गर्न पाउँदा भने व्यक्तिगत रुपमा खुशी हुनेछु भन्ने लाग्छ ।

१८.अवको नेपाली साहित्य लेखनले कस्तो र कतातिर मोडिन जरुर देख्नु हुन्छ ?

अमूर्तबोधी दर्शनमा भेट भएर हिजोका रुन्चे-पिन्चे लेखन,विलाप-विवशता र लाचारी प्रस्तुति,रोष-दोषको आक्षेप प्रवृत्ति, गुनासो-बिलौनाको आत्म लघुताभाष,रुखो नारावादी अकलात्मक प्रस्तुति,केवल बयान, हरिया डाँडाका गीत लिला-रसरंगको बुर्जुवा लेखन, हजुरिया र ढोग-पत्र लेखन,आत्मचर्चामुखी 'वाद' फेशन सप्पैलाई संसोधन र निराकरण गरेर जीवन र जगतको उन्मुक्तिमा कला सौन्दर्य र दर्शन सौन्दर्यको विशिष्ट भेटमा साहित्य पुग्नु पर्दछ ।

१९.नेपाली समाजमा तपाई आफूलाई कुन रुपले स्थापित गराउँन चाहनुहुन्छ ? र किन ?

एउटा सामाजिक स्वयम्सेवक ! समाज विकासक !

२०.लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकम मार्फत विश्वभरी छरिएर रहनु भएका पाठकहरुलाई केहि शन्देश दिन चाहनु हुन्छ कि ?

'स्वसत्त्वबोध'ले अमूर्तबोधी दर्शनलाई भेट्नू ! त्यसरी नै जगतको निमित्त जीवनलाई र जीवनको निमित्त जगतलाई माया गर्नू !

गायीका सीता सिंगक लिम्बुसंगको कुराकानी

2011-06-08T06:12:00.000-07:00

बुवा हस्त बहादुर लिम्वुतथा मुमा आश मायाँ फोम्वो लिम्बुको कोखबाट सन् १९८९ डिसेम्वर २२ तारीखका दिन कोशी अञ्चल तेह्रथुम जिल्लाको जलजले ४ मा गायीका सीता सिंगक लिम्बुले यस धरतीमा पाइला टेक्नु भएको हो। गाउँमा माध्यमिक तहको अध्यायन समाप्त गरेपछि हाल स्नातक तहको दोस्रो वर्षमा ललितपुर नक्खिपोपमा बसी गायनको साथसाथै अध्यायन क्रम जारी गरीरहेकी छिन् । गायन,नृत्य र यात्रा गर्न बढी रुची राख्छीन्। उनलाई नेपाली,अंग्रेजी,हिन्दी र लिम्बु भाषा वोल्ने राम्रो ज्ञान छ । हाल सम्म अविवाहित रहेकी गायीका सीता सिंगक लिम्बुले गायनलार्इ नै आफ्नो पहिचान बनाउँने लक्ष्य राखेकीछीन् । हाल सम्म १० भन्दा बढी नेपाली एल्वमहरुमा र लिम्बुभाषामा हाङनेर्इल्ले,लिम्बुवान,साक्मा,तुम्मुर्इ,हाक्पारे पालाम गाउँदै,यो मनको जलन आदिमा आफ्नो स्वर स्वराङकन गरीसकेकी छिन् । उनी फक्ताङलुङ सयङ काठमाडौ- २००८ को सदस्य पनि हुन् । त्यति मात्र नभएर मिस मंगोलमा समेत उनको सानदार सहभागिता रहेको कुरा उनी बताउँछिन्। उनै कोकील कण्ठका धनी गायीका सीता सिंगक लिम्बुसंग टंक सम्वाहाम्फेले लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकमको लागि गर्नु भएको कुराकानी पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरिएको छ ।

१.अध्ययन, घरको काम र गायन यी सवै एकै समयमा कसरी समायोजन गरिरहनु भएको छ ?

समयको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । यी भन्दा धेरै काम भ्याउन सकिन्छ ।

२.गायन क्षेत्रमा लाग्नुको प्रमुख के हो तपाईको ?

रुची हो ।

३.गायन बाहेक अन्य विषयमा कतिको चासो लिनुहुन्छ ?

सामान्य ।

४.गायन क्षेत्रमा आउँनुमा कसैको प्रेरणा छ कि ?

लीला दिदी, भगत दाई र मेरो सपरिवार

५. आफुले गाउँदा गीत, संगीत र स्वर यी तिन पक्षलाई कुन हिसावले अध्यायन गर्नु हुन्छ ?

गीत या गायन भनेकै शब्द, संगीत र स्वरको समायोजन हो, यो कुनै पनि पक्षको मर्मलाई बुझ्न सकिएन भने गीत पूर्ण हुँदैन तर्सथ यी तीनै कुरालाई ध्यान दिन्छु ।

६.एउटा गीत पुरा हुनको लागि तपाई एउटा गायिकाको आँखाबाट गीतको कुन पक्ष सवल हुनु पर्छ होला जस्तो लाग्छ ?

शब्द, संगीत र स्वर तीनै पक्ष ।

७.दश भन्दा बढी नेपाली कलेक्सन् एल्वमहरुमा आफ्नो स्वरहरु दिईसक्नु भएको छ त्यसैले अव कहिले आफ्नै एल्वम मार्फत प्रस्तुत हुने बिचार गर्दै हुनुहुन्छ ?

तुरुन्तै त्यस्तो कुनै योजना छैन । अव हेरु.... -

८.नेपाली भाषाको गायन बाहेक लिम्बु र तामाङ भाषामा समेत आफ्नो स्वर दिई सक्नु भएको छ यसरी आफ्नो मातृभाषा र अरुको भाषामा गाउँदा कस्तो अनुभूति गर्नुहुन्छ ?

फरक त पर्छ नै । नेपाली गीत भन्दा अन्य गीत गाउँदा उक्त जातीको संस्कार संस्कृति रहन सहनलाई समेत ध्यान दिनु पर्छ । आफनो मातृभाषाको गीत गाउँदाको अनुभुती नै बेग्लै हुन्छ ।

९.तपाई एउटा लिम्बु गायिका भएकोले लिम्बुवानको विषयमा कतिको चासो लिनु हुन्छ ?

लिम्बु भएको हैसियतले र लिम्बुवानवासी भएको हैसियत ले लिनु त परयो नी । म किरात याक्थुङ चुम्लुङ केन्द्रिय कार्यालयको लिम्बुवान जनजागरण अभियानमा तेह्रथुम, संखुवासभा र धनकुटा जिल्लामा लिम्बुवानको गीत गाउँदै महिनौं हिँडेको छु र काठमाडौंमा हुने लिम्बुवान र आदिवासी जनजाति आन्दोलनमा निरन्तर सहभागी हुँदै आएको छु ।

१०.नेपालको वर्तमान परिस्थितीलाई तपाईले कसरी हेरी रहनु भएको छ ?

नेपाल संक्रामणकालीन अवस्थामा गुज्रिरहेको छ । राजनीतिक दलहरु कुर्सी तानातानमै व्यस्त छन् । संविधान बनाउने काम नै विर्से जस्तो छ ।

११.नेपालको गायन क्षेत्रलाई कसरी मध्यनजर गर्दै हुनुहुन्छ ?

मुलधारको संगीत अर्थात खस भाषाको गीत संगीतलाई मात्र बढावा दिइएको छ । नेपालका अन्य जातिको गीतसंगीतलाई मुख्य सन्चार माध्यमहरुले स्थान दिएका छैनन ।

१२.गायन क्षेत्रमा लाग्ने गायिकाहरुलाई प्रेम प्रस्ताव धेरै आउँने गरेको पाइन्छ र तपाईलाई कतिको प्रस्ताव आईरहेको छ ?

नराम्रो होइननी ।

१३.कुनै एक श्रोताले तपाईको स्वर अति मन पराएर नजिक हुन खोज्यो भने कस्तो प्रकारको प्रतिक्रिया दिनु हुन्छ ?

धन्यवाद दिन्छु ।

१४.जीवन साथी कुन क्षेत्रको होस् भन्न बढी चाहनु हुन्छ ?

जुनसुकै क्षेत्रको भएपनि गीतसंगीत र समाज बुझेको होस ।

१५.गायनले अध्ययन साथै अन्य क्रियाकलापलाई कतिको वाधा पुर्याउँछ ?

समय व्यवस्थापन गरयो भने बाधा पुग्दैन ।

१६.हालसालै बजारमा आएको लिम्बुभाषाको भिसीडी एल्वम हाङनेइल्लेमा स्वर दिनु भएको म्यूजिक भिडियोले राम्रै चर्चा पाईरहेको छ यसलाई कसरी लिनु भयो त तपाईले ?

शब्द मार्मिक छ । शब्द र संगीतको संयोजन राम्रो छ । यसको संगीत तथा भिजुयललाई अझ राम्रो बनाउन पनि सकिन्छ ।

१७.बिदाको समयलाई बढी कसरी विताउँन रुचाउँनु हुन्छ ?

गीत, संगीत, अध्ययन ।

१८.यस क्षेत्रमा नलागेको भए तपाईले कुन क्षेत्रलाई बढी अङगाल्नु हुन्थ्यो होला ?

अध्ययन, नृत्य आदिमै हुन्थे ।

१९.गायन समयसापेक्ष हुनु पर्छ भन्छन् तर पुराना गीतहरुको संरक्षणको विषयमा कतिको चासो लिनु हुन्छ ?

Old is Gold भन्छन् नी । पुराना विना नयाँ हुँदैन । संरक्षण गर्नुपर्दछ । सम्मान गर्नुपर्दछ ।

२०. संसार भर छरिएर रहनु भएका तपाईका श्रोताहरुलाई केहि सन्देश दिन चाहनु हुन्छ कि ?

गीत संगीतलाई माया गरिरहनु होस् । धन्यवाद् ।

राजनिती कर्मी मान बहादुर थोप्रासंगको अन्तरवार्ता

2010-10-21T08:01:00.000-07:00

बि.सं.२०२२ फागुन ८ गते ताप्लेजुङ जिल्लाको ढुङगे साँघु गा.वि.स. वडा नं.७ तेम्वेमा जन्मनु भएका मान बहादुर थोप्राको वाल्य जीवन मात्र नभएर माध्यमिक विद्यालय नसकुन्जेल सम्म तेम्वे मै आफ्नो समय विताउँनु भएको थियो । पञ्चायतको डर लाग्दो समयमा पनि ज्यानको बाजी राखेर विद्यार्थी काल मै अनेरास्वयु ताप्लेजुङ जि.क.सदस्य,क्षेत्रिय कमिटी सहसचिव,स्ववियु सचिव सम्मको कार्यभार सम्हाली सक्नु भएको छ । त्यति मात्र नभएर ३५,३६ सालतिर ताप्लेजुङ जिल्ला मै आमहड्तालमा प्रत्यक्ष सहभागी जनाउँनु भएको थियो। धरान बहुमुखी क्याम्पसबाट स्नातक तह अध्यायनको क्रममा सक्रियरुपले विद्यार्थी राजनितिमा नलागे पनि कम्युनिष्ट विचारधारामा नै समर्थन रहदै आएको थियो । विद्यार्थी कालमा विरेन्द्र सिल्डमा दौड तर्फ तेस्रो र वाक्तृत्वकलामा पनि तेस्रो स्थान प्राप्त गर्नु भएको थियो। लामो समय वैदेशिक राजगारको लागि जापान र त्यसपछि हाल हङकङ बसोवास गर्दै आउनु भएका मान बहादुर थोप्रा हाल लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा हङकङको सचिव जस्तो गरिमामय पदमा रहेर काम गर्दै हुनुहुन्छ । उनै कुसल राजनिती कर्मीसंग लिम्बुवान ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गरेको कुराकानीको अंश पाठकहरुको लागि यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

१.हङकङ जस्तो व्यस्त ठाउँमा रहेर पनि राजनैतिक गतिविधिमा संलग्न हुनु भएको छ यो कसरी सम्भव भएको छ होला अथवा समय कसरी मिलाई रहनु भएको छ ?

पहिलो कुरा त मानिसमा र्इच्छाशक्ती हुनुपर्यो । चाहे राजनैतिक होस् वा आर्थिक,धार्मिक वा कुनै प्रवृतिको कार्य किन नहोस् । ति सवै आफ्नो र्इच्छाशक्तीले निर्देशन गर्ने भएको हुनाले मेरो जीवनमा पनि राजनिति प्रतिको झुकाव वा समय पनि त्यहि शक्तीले बिशेष महत्व राख्दछ । तर्सथ मैले पनि यस हङकङको ब्यस्त समयका बावजूद घरपविार,समाज,इष्टमित्र,आफ्नो रोजगार लगायत सम्पूर्ण कुराको उपयुक्त समयको संयोजन गर्दै मेरो प्रमुख उदेश्य राजनैतिक जीवनलाई त्यहि अनुरुप समय मिलाई यस गतिविधिमा अगाडी बढीरहेको छ ।

२.तपाई के विद्यार्थीकालमा पनि राजनैतिक गतिविधिमा संलग्न हुनुहुन्थ्यो ?

निश्चय नै म विद्यार्थीकाल देखिनै कम्यूनिष्ट बिचारधाराको राजनैतिक गतिविधिमा संलग्न थिए । तर त्यस वेलाको मेरो राजनैतिक बुझाई काँचो थियो । मैले कुनै राजनैतिक सिद्धान्तको बिश्लेषण गर्न सकेको थिइन । तथापि हाल आएर बिद्यार्थी जीवनको मेरो संलग्नताको निति उचित लागिरहेछ । किनकी हाम्रो नेपालमा आर्थिक हिसाबले हेर्ने हो भने यति डर लाग्दा खाल्डाहरु छन् । जहाँ एकछाक खान नपाउँने नेपाली देखि जहिले तहिले मोजै मोज गरेर जीवनयापन गर्नेहरु पनि छन् । त्यस्तै सामाजिक रुपले यति धेरै असमान र बिभेदहरु छन् । जुन भगवान देखि पशुसम्मको हाम्रै नेपालीहरुमा कायम छ । अन्य धार्मिक,संस्कृतिक आदि इत्यादिमा पनि बिरक्त लाग्दो अवस्थाहरु छन् । अझ राजनैतिक अधिकारको त कुरै छाडौं । यहाँ हामीले समस्या त देख्यौं तर ती समस्याको समाधान त्यति सरल छैन । सामान्य सुधार,सामान्य सहयोग र सस्तो धनले मात्र यी असमान खाल्डोहरु पुर्न र चिर्न सम्भव छैन । तसर्थ यी खाल्डाहरुव पुर्नको लागि हामीले उचित दर्शन विज्ञान वा समय सापेक्ष अनुरुपको नितिले मात्र सम्भव हुन सक्छ । यस्ता यी सम्पूर्ण कुराहरुको निरुपण गर्ने एक मात्र मार्क्सवादी दर्शन हो । अन्य राजनैतिक दर्शनबाट यी कुराहरु पुरा हुन नसक्ने भएकोले भएको हुनाले म विद्यार्थीकाल देखि हाल सम्म यहि बिचारधारामा समर्पित हुदै आइरहेको छु ।

३.राजनैतिक गतिविधि बाहेक तपाईले के के विषयबस्तुमा बढी चाख लिनु हुन्छ ?

प्रमुख मेरो चासो राजनिति नै हो । तर राजनिति भन्दैमा त्यस्तो बुर्जुवा राजनिति होइन । सच्चा राष्ट्रप्रेमी,जनता प्रेमी,आफ्नो जन्मभूमि नेपाली पहिचान र नेपालको गौरवतालाई डोर्याउन सक्ने सच्चा राष्ट्रवादी राजनिति नै मेरो प्रमुख चासो हो । जहाँ सम्म राजनिति बाहेक अन्य कुराको सवाल छ त्यसमा गौरव नेपाल बनाउनको लागि वा गौरवशाली नेपाली बन्नको लागि मैले मेरो औकात र पहुँचले भ्याए सम्म राजनैतिक,आर्थिक,शैक्षिक,भाषीक,संस्कृतिक वा लैङगीक बिकास र उत्थानको लागि तमाम नेपाली दाजुभाइ दिदीबहिनीहरुमा सहयोग गरि समाजसेवा गर्दै कहिं न कतै बिकासका २,४वटा इट्टा थपेरै जाने मेरो इच्छा हुनेछ ।
४.तपाई लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा हङकङ प्रवास समितिको सचिव जस्तो गरीमामय पदमा हुनुहुन्छ यस पदलाई कसरी निभाई रहनु भएको छ ?

हो म लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा हङकङ प्रवास समितिको सचिव जस्तो गरीमामय पदमा कार्यरत छु । मेरो यो सचिव पदको जिम्मेवारीलाई कर्तब्यका साथ निभाई रहेको छु । खासै सजिलो पनि छैन किनकी म एक नया राजनैतिक विद्यार्थी भएको हुनाले मैले धेरै जान्न सिक्न बाँकी नै छ र यो क्रम निरन्तर चलिरहेछ । जसमा म सकारात्मक नै छु । र खासै असजिलो पनि छैन किनकी हाम्रो कमिटी एउटा राम्रै पृष्ठभूमिमा जन्मेको मोर्चा भएकोले आवश्यक वौद्धिक साधन,वौद्धिक खुराक देखि वौद्धिक ब्यक्तित्वहरु यस कमिटीमा भएको हुनाले हरेक पक्षमा सहयोग समन्वय निरन्तर चलिरहने भएकोले मेरो क्षमताले भ्याए सम्म बडो उत्साहका साथ मेरो जिम्मेवारीलाई कर्तब्य ठानी निर्बाह गर्ने प्रयत्न गरीरहेको छु ।

५.प्रवासमा लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा हङकङ प्रवास समितिको अवधारणा कसरी आयो होला ?यसरी प्रवासमा राजनैतिक संगठन खोल्नुको प्रमुख उद्देश्य के होला ?

प्रवास हङकङमा लिम्बुजातिहरुको पनि राम्रै संख्या भएकोले साथै लिम्बु जातिहरु नेपालका जातिहरु मध्ये उत्पीडीत आदिवासी जाति पनि हो । हिजो सम्म र्सवसम्पन्न लिम्बुवान र लिम्बुजातिहरु हाल आएर चरम उत्पीडनमा पर्नुको पछाडी यहाँ ठुल्ठुला षड्यान्त्रका पर्खालहरु तेर्स्याइएका छन् । यी षड्यान्त्रका पर्खाललाई ढाल्नको लागि वा भत्काउनको लागि २,४ जना लिम्बु र लिम्बुवानीहरुबाट मात्र सम्भव छैन । तर्सथ नेपालका तमाम लिम्बुवानवासी लिम्बुवानीहरु देखि प्रवासमा रहेका लिम्वु तथा लिम्बुवानीहरुले आआफ्नो पक्ष र क्षेत्रबाट आफ्नो क्षमता र औकातले भ्याए सम्म सबै तवरले एक ढिक्का भएर उत्पति भएको त्यो भयानक शक्तिले मात्र त्यो षड्यान्त्रको पर्खाल ध्वस्त पार्न सकिन्छ भन्ने हाम्रो बुझाई हो । त्यसैको परिणाम स्वरुप प्रवास हङकङमा पनि शसक्तका साथ यस मोर्चाको जन्म भएको हो । यसको प्रमुख उद्देश्य पनि पहिले कै राजनैतिक अधिकार देखि सम्पूर्ण अधिकारहरु फिर्ता गरार्इ स्वायत लिम्बुवान प्राप्ति गर्नु नै हो ।

६.हाल यस संगठन वा मोर्चाले हङकङमा कस्तो गतिविधि सञ्चालन गरीरहेको छ ?

यस मोर्चाले स्थापना काल देखि नै हाल सम्म निरन्तर जातिय अस्तित्व,जातिय पहिचान र जातिय राजनैतिक अधिकारको लागि औपचारिक तथा अनौपचारिक तवरले निरन्तर आवाज बुलन्द गर्दै सम्पूर्ण लिम्वुजातिहरु उपर भए्का उत्पीडन,दमन,शोषण,अन्याय,अत्याचार,भ्रष्टचार बिरुद्ध जन जागरण अभियान सञ्चालन गर्दै सम्पूर्ण लिम्बु दानुभाइ तथा दिदीबहिनीहरुलाई जनचेतना गराउने कार्यहरु गरीरहेको छ । आफ्नो मौलिक हक सहि सदुपयो गर्न वा अवसरवादी तत्वहरुले उनीहरुको स्वार्थ अनुकुल प्रयोग गर्न नसकुन भन्ने अभिप्रायले सम्पूर्ण लिम्बुजन्य समुदायसंग यस महान कार्यको सफलताको लागि हातेमालो गर्दै हाम्रो मोर्चाको विधान तथा केन्द्रको निर्देशन पालना गर्दै सामान्य प्रशिक्षण देखि विविध मनोरञ्जन कार्यक्रहरु,बिबिक्यू कार्यक्रम,अन्तक्रिर्या कार्यक्रम देखि बिचार गोष्ठी तथा बुद्धिजीबी परिषद सम्म गठन गरि ग्रास लेभल देखि बौद्धिक लेभल सम्मका बृहत जनसमुदायलाई समेट्ने प्रयास गर्दै प्रवास मै भएर पनि नया जोस जाँगरका साथ शसक्तरुपले अगाडी बढीरहेछ ।

७.नेपालको लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा र हङकङको मोर्चासंग के कस्तो सम्वन्ध रहि आएको छ ?

नेपालको लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा र हङकङको लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा एउटै हो । नेपालेको लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा केन्द्र हो । भने लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा हङकङ प्रवासको शाखा हो । यी दुबै एउटै भएकोले निती तथा कार्यक्रम,विधी विधान पनि एउटै हो र यो शाखा केन्द्रबाट निर्देशित तथा परिचालित हुन्छ । मात्र यो स्थानको फरक हो । तसर्थ एउटै भएको कारणले केन्द्र र शाखाको सम्बन्ध बडो सौहार्द्रपूर्ण छ । शाखाले चाहे अनुसारको आवश्यक संसाधना बौद्धिक खुराक,सरसल्लाह देखि प्रशिक्षण साथै नेपालका ताजा समसामयिक घटना शाखालाई सूचना सम्प्रेषण गर्ने कार्यहरु केन्द्रबाट भइरहेको छ । त्यस्तै प्रवास शाखाले पनि आफ्नो क्षमता र औकातले भ्याए सम्म प्रबासबाट गर्न सकिने गतिबिधीहरु सञ्चालन गर्दै केन्द्रको निर्देशन अनुसार राजनैतिक अभियानका साथ अर्थ सहयोग पनि रहेको छ । त्यसैले यी दुर्इ मोर्चा बिच आत्मियताको सम्बन्ध वा भातृत्वको न्यानो सम्बन्धका साथ नया युगको नया मोर्चाको नारामा घनिष्टता राख्दछ ।

८.एकिकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी ) संग लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा सम्बद्ध भएर अगाडी बढी रहेको छ के यो मोर्चा माओवादी कै निति नियममा बाधिएर अघि बढ्ने राजनैतिक मोर्चा हो ?

लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा एकिकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी ) को निति नियममा बाधिएर अगाडी बढीरहेको जस्तो आभाष देखिएता पनि यथार्थमा यो सम्पूर्ण तवरले सत्य होइन तर पूर्णरुपले असत्य पनि होइन । लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चाले लिम्बुजातिको उत्पीडन शक्तीको लागि जुन राजनैतिक अधिकार र जुन सवालहरु सशक्त उर्ठाई रहेको छ । ति कुराहरु एकिकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी ) ले मात्र सम्वोधन गर्न सकेको छ । वास्तब मै भन्ने हो भने नेपालमा वास्तविक क्रान्ति वा मुक्ती जनजातिहरुले नै गर्नु पर्दछ । यस देशको बहुसंख्यक जनजातिरुलाई तिरस्कार गरेर यो देशको उन्नति हुनेवाला छैन । बिश्व कम्युनिष्ट आन्दोलनको दौडानमा अहिले सम्म पनि यो बहुसंख्यक जनजातिहरुलाई गौण सम्झी बर्गीय मुक्तीलाई मात्र प्राथमिकता दिनु नै नेपालका कम्युनिष्टहरुको असफलता हो । त्यसैले यो यति लामो कम्युनिष्ट आन्दोलनको असफलता पाश्चात वास्तबिक समस्या के रहेछ भन्ने कुरा सहि बिश्लेषण गर्दै एकिकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी ) ले वर्गको साथै जातिय सवाललाई सम्वोधन गर्न नसकिए नेपालमा क्रान्ति सफल नहुने बिश्लेषण गर्दै उसले आम आदिवासी जनजाति लगायत जातिहरुको समुष्ट र सहि सम्वोधन गर्दै नेपाली भूभागमा अवस्थित सम्पूर्ण नेपाली वसोवासीहरुलाई समान पहुँच,समान अधिकार र समान हैसियतमा रहुन् भन्ने अभ्रि्रायले पिछडीएका जातिहरु उपर एकिकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी ) ले जोडतोडका साथ आवाज उठाएको हुनाले साथै हाम्रो चाहना पनि त्यहि भएकोले हामीले उठाउनु पर्ने बृहत एजेण्डाहरु एक प्रमुख राजनैतिक पार्टीले उठाएको हुनाले उसले उठाएको एजेण्डा र हामीले उठाएको एजेण्डामा तात्विक अन्तर नदेखिएकोले लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चा र एनेकपा माओवादी एउटै जस्तो देखिएको मात्र हो । लिरामुमो र एनेकपा माओवादीको अधिकांश एजेण्डाहरु (नागरिक सर्वोच्चता,राष्ट्रिय स्वधिनता,गणतन्त्र,संघियता) आदि कुराहरुमा सहमत छौं । यसमा अग्रगामी परिवर्तनको लागि जहा सम्म हुन्छ त्यहा सम्म मुल्य चुकाउन तयार हुनेछ । तर यसो भन्दैमा लिरामुमो पुरापुर माओबादी चाहीँ होइन । लिरामुमो एक जातिय मोर्चा भएकोले यसको आफ्नै अस्तित्व र ब्याख्याहरु छन् । जुन अस्तित्व र ब्याख्याहरुमा एनेकपा माओवादीले सम्वोधन नगरेको खण्डमा वा तिरस्कार गरेको खण्डमा हामीले आफ्नो अस्तित्व र पहिचानको लागि एनेकपा माओवादीसंग टाँसी रहनु पर्ने अवस्था चाहीँ छैन । यसर्थ लिरामुमो एउटा विशुद्ध जातिय मोर्चा हो । तर अन्य जातिवादी,उग्र जातिवादी मोर्चा चाहीँ होइन । वर्तमान २१सौँ शताब्दिको आधुनिकतालाई आत्मसाथ गर्दै,वस्तुस्थिति अनुकुल,समयसापेक्ष,वैज्ञानिक दृष्टिकोण अवलम्बन गर्ने एक उत्कृष्ट लिम्बुवानी जातिय मोर्चा हो ।

९.तपाई लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ती मोर्चाको प्रवास समिति हङकङमा आवद्ध हुनुको प्रमुख कारण के हो ? अरु लिम्बुवान पार्टीहरु पनि त छन् नी ?

लिम्बुवानमा धेरै लिम्बुजन्य संघ संगठन तथा मोर्चाहरु छन् । यो आफैमा मेरो दृष्टिकोणले नराम्रो चाहीँ होइन । किनकी हामी लिम्बुहरु वा हाम्रो लिम्बुवान नेपालकै जातिहरु मध्ये कम कज्याइएको क्षेत्र तथा जातिहरु हुन् । यसर्थ आफ्नो गुमेको अधिकार सुनिश्चित गर्नको लागि हामी सम्पूर्ण तवरले सम्पूर्ण क्षेत्रबाट सम्पूर्ण लिम्बु तथा लिम्बुवानवासीहरु तदारुकताका साथ लाग्नु पर्दछ , उठ्नु पर्दछ , गुमेको अधिकार खोज्नु पर्दछ , अनुनय गरेर नपाए खोस्नु पनि पर्दछ । तसर्थ ए देखि जेट् लेभल सम्मका लिम्बुहरु जाग्नु पर्दछ । राजनैतिक सुझबुझ हुनु पर्दछ । यहि अभ्रि्रायले राजनैतिक जागरणको अभियानमा यहाँ विभिन्न थरिका लिम्बुजन्य संगठन,मोर्चाहरु खोलिएका छन् जस्ले परोक्ष अपरोक्षरुपमा लिम्बुवान निर्माणमा २,४ इट्टा थप्ने काम गरेकै जस्तो लाग्छ । जहाँ सम्म आशा लाग्छ उत्पडिीत जातिहरुर्,वर्गहरु कहि न कतै राजनैतिक जागरणमा लागुन् । जो राजनितीको सुझबुझ तिर लाग्छ , उसले कुनै न कुनै दिन नितीको सहि तथ्य पत्ता लगाउने छ । समय लाग्ला तर सत्य सत्य नै सावित भएर छोड्छ । तसर्थ मेरो भन्नुको तार्त्पर्य नेपालमा धेरै लिम्बुजन्य मोर्चाहरु छन् म उनीहरुको विरोधी होइन समर्थक नै हो । तर समर्थक भन्दैमा अन्धजातिवादी भएर होइन, अहिलेको युग अनुकुल वर्तमान अवस्थाको माग र आवश्यकता अनुसारको परिवर्तनकामी प्रगतिवान क्रान्तिकारी र उन्नत मोर्चा वा लिम्बुवान संगठन नै मेरो रोजाइ हो । यी माथि उल्लेखित भएका मेरा बिचारहरु लि.रा.मु.मो.ले मात्र अवलम्बन गरेको हुनाले अन्य मोर्चा भन्दा यो मोर्चा उत्कृष्ट,बृहत अग्रगामी र वैज्ञानिक भएकोले अन्य मोर्चाको अलवा यस मोर्चामा आवद्ध भएको हुँ ।

१०.राजनैतिक मोर्चामा लागेर अघि बढ्दा घर परिवारको सरसहयोग कतिको पाउँनु भएको छ ?

मैले परिवारबाट राम्रै सहयोग पाइरहेको छु । यस राजनैतिक मोर्चाको लागि विशेष परिस्थिती वाहेक मैले चाहे अनुसारको समय मेरो परिवारबाट सहयोग र सहानुभूति नै रहेको छ । जस्मा मेरो परिवारलाई धन्यवाद टक्राउदछु । तर बिचारणिय कुरो के हो भने पहिलो कुरा हामी परिवारप्रति इमान्दार हुनु पर्यो ,कर्तब्यनिष्ठ हुनु पर्यो । वास्तविक समस्याको सहि पहिचान गरी समाधान गर्नु पर्यो,परिवारलाई आफुले गरेको कार्यहरु सहि छ सत्कर्म छ भनेर आफ्नो विषय,बिचारहरु प्रति सकेसम्म प्रशिक्षित गराउनु पनि पर्दछ । अर्को कुरा तपाई हामीमा सहि इच्छाशक्ति पनि हुनु पर्यो । सहि इच्छाशक्ति भएको खण्डमा हामीलाई सामान्य कुराले शायदै छेक्दैन । तसर्थ यी सम्पूर्ण तवरको समुचित संयोजन हामीले अवलम्वन गर्यौ भने परिवारबाट सकारात्मक नै सहयोग मिल्ने छ र मलाई पनि मेरो घरपरिवारबाट यसरी नै सहयोग मिलेको छ ।

११.जीवन र राजनितिलाई कसरी विश्लेषण गर्नु हुन्छ ? अथवा यसप्रतिको दृष्टिकोण तपाईको के हो ?

मेरो विश्लेषणमा जीवन भनेको जन्म देखि मृत्यु सम्मको उपलब्धि हो । यस अवधि भित्र मानवले धेरै उत्तारचढाव,आरोह अवरोह झेलेको हुन्छ । केहि केहि मानव सुखी होलान् केहि दुखि होलान् तथापी यो सवै जीवन नै हो । तर्सथ यी सुखदुखको सम्पूर्णताको जोड घटाउको समस्तरुप नै जीवन हो जस्तो लाग्दछ । जीवन पाश्चातको चिन्तन वा सोचको परिणाम नै राजनिती जस्तो लाग्दछ । मानवको आफ्ना आफ्नै सोचहरु हुन्छन् । धार्मिक ब्यक्तिहरु धर्मसंगै उनीहरुको जीवन अन्तरनिहित हुन्छ भने राजनैतिक ब्यक्तिहरु राजनितीसंगै उनीहरुको जीवन अन्तरनिहित हुन्छ । जहाँ सम्म मेरो सवालमा छ,म मेरो जीवनलाई एउटा राजनैतिक प्राणीको रुपमा लिनु नै उत्तम लाग्दछ । किनकी राजनितीमा मात्र यस्तो अस्त्र हो जुन अस्त्रले मात्र समाज,देश,विश्वमा विशाल परिवर्तन गर्न सक्दछ । वर्तमान विश्वमा जति पनि ठुल्ठुला परिवर्तन र बिकासहरु भएकाछन् ति परिवर्तन र विकास राजनितीले प्रत्यक्ष सरोकार राखेको हुन्छ । एकातिर विश्वमा विसाल परिवर्तन रर विकास यहि राजनितीले भएका छन् भने हाम्रो जस्तो नेपालमा न परिवर्तन नै हुन सकेको छ न बिकास नै हुन सकेको छ । अझ त्यसको विपरित चरम सामाजिक विभेद,चरम आर्थिक असमानताका भयानक खाल्डाहरु निर्माण भएका छन् । यी आर्थिक असमानताका खाल्डाहरु पुर्न सामाजिक विभेदका पर्खालहरु भत्काउन विद्यमान देशमा रहेका उत्पीडन,शोषण,भ्रष्टचारको अन्त गर्न २,४जनाले मात्र सम्भव छैन । तर्सथ यी विशाल समस्याका पर्खालहरु ध्वस्त पार्न तपाई हामी नेपाली दाजुभाइ दिदीवहिनी सबै एक ढिक्का भएको खण्डमा मात्र सम्भव छ । त्यसैले हाम्रो नेपाल उच्च बनाउँनु छ भने हामी सबैले राजनिती गर्नु पर्दछ वा न्युनतम सुझबुझ राख्नै पर्दछ भन्ने मेरो राजनैतिक दृष्टिकोण हो । तर यहाँ एउटा विचारणिय कुरा के छ भने हाम्रो राजनिती बुर्जुवा,सामन्ति,पुरातन सोच र यथास्थिती सोचको नभई सच्चा राजनिती हुनु पर्दछ । जस्ले अहिलेको आधुनिकतालाई आत्मसाथ गर्दै सम्वोधन गर्न सक्ने हुनु पर्दछ ।

१२.हाल नेपालमा संघीय लिम्बुवानको अवधारणा विभिन्न लिम्बुवानी पार्टी र अन्य राजनैतिक पार्टीहरुले पनि एजेण्डाको रुपमा उठाएकाछन् यसमा तपाई कतिको आशावादी हुनुहुन्छ ?

नेपालमा संघीय लिम्बुवानको अवधारणा तथा माग लिम्बु जन्य संघ,संगठन,मोर्चा देखी ठुला राजनैतिक दलहरुले समेत उठार्इरहेका छन् कतिले त आफ्नो एजेण्डा कै रुपमा उठार्इरहेका छन् । यो सवल पक्ष हो तर यहाँ विचारणीय कुरा के छ भने यो राजनैतिक पार्टीहरुको केवल देखाउने दाँत मात्र हो की साँच्चै खाने दाँत नै हो समयले देखाउने छ । किनकी लिम्बुवानी संगठन,मोर्चाहरु अहिले सम्म आलो काँचो नै छन् । यस्तो अपरीपक्क अवस्थामा सही दर्शन र सहि गतिको अभाव रहनु स्वभाविकै हुन्छ । यस्तो अवस्थामा अवसरवादीहरुले उनीहरुको स्वार्थ अनूकुल प्रयोग गर्दछन् । लिम्बु लिम्बु बिच षड्यान्त्र गरि भिषण टकराव सिर्जना गरिदिन्छन् । फलत लिम्बुवानमा लिम्बुहरुको शक्ति छिन्नभिन्न बनाई आफ्नो अनूकुल स्वार्थसिध्द गर्नु हो । एकातिर लिम्बुवानमा लिम्बु जन्य मोर्चा पार्टीको अवस्था यस्तो छ भने अर्कोतिर लिम्बु जन्य व्यक्तित्वहरुको राज्यको उच्चतह,राज्य संयन्त्रहरुमा नितिनिर्माणमा,शक्ति प्रयोग गर्ने ठाउँहरुमा,प्रशासनिक क्षेत्रमा,सैनिक उच्चतहहरुमा उपस्थिती छदै छैन । यस्तो स्थितीमा सम्पूर्ण राज्य सत्ताको चावी त्यहि लिम्बुवान (संघीय) को विरोधीको हातमा भएकोले लिम्बुवानको ग्यारेण्टि हुन्छ भन्नु निक्कै कठीन छ । तर वास्तविकता केहि भने नचाहेर पनि मन नलाग्दा नलाग्दै पनि ती तत्वहरुले लिम्बुवानको आवाज र शक्तिलाई बिश्लेषण गरेर लिम्बु र लिम्बुवानको मागलाई सम्बोधन गर्नेछ भन्ने मलाई लाग्दछ । र लिम्बुवानी संघ,संगठन,मोर्चा,पार्टीहरुले निरन्तर खवरदारी गरी रहयौं भने निश्चित रुपमा संघीय लिम्बुवानको सुनिश्चिततामा म आशावादी नै छु ।

१३.तपाईलाई जीवनमा नगरी नहुने काम के लाई ठान्नु हुन्छ ? अथवा कुन काम बढी गरौं जस्तो लाग्छ ?

मलाई जीवनमा नगरि नहुने भन्दा पनि बढी गरु जस्तो लाग्ने विषय चाहीँ राजनिति नै हो । किनकी मेरो जीवनको यहाँ सम्मको विश्लेषण गरे अनुसार संसारमा अति बिकसीत देखि अति बिकसीत देशहरु छन् । बिकसित देशहरुमा सम्पूर्ण राज्य श्रोतका संसोधनहरु निश्चित उचित प्रकृयाबाट परिचालित हुन्छ , जस्ले त्यो देशको हरेक क्षेत्रमा अग्रगति लिएको हुन्छ । यो सिस्टम राम्रो परिचलन नगरेको खण्डमा देशको उधोगति लिने छ भन्ने मेरो विश्लेषण हो । यो सम्पूर्ण सिस्टमहरुको निती निर्माण परिचालन सहि राजनितिले मात्र दिशा निदिष्ट गर्ने भएकोले देश बिकासको सबै भन्दा प्रमुख तथा महत्व पूर्ण औजार राजनिति नै हो । यो कारणले मलाई अन्य बिषय भन्दा राजनिति नै गरौ जस्तो लाग्दछ ।

१४.हालैको नेपालको राजनैतिक गतिविधीलाई कसरी हेरी रहनु भएको छ ?

बर्तमान नेपालको राजनितिलाई बिश्लेषण गर्दा दुर्इ राजनितिक खेमा वा दुर्इ राजनितिक बिचारको ध्रुबिकरण भई रहेको महसुस गर्दछु । एउटा खेमा पुरानै मनोब्यक्ति,पुरानै सोच मुल्य मान्यतामा आधारित रहेर यथास्थीति मै क नेपालको भूमण्डललीलाई राख्न चाहान्छ भने अर्को खेमा यी चिन्तन र सोचबाट अमुल परिवर्तन गरी अग्रगमी बैज्ञानिक शैलीमा नेपालको भूमण्डलीलाई लान चाहान्छ । तर यहा बास्तबिकता के हो भने यो बिपरित ध्रुबका राजनैतिक शक्तिहरुको कठोर घर्षण र उत्तर चढाब ले एक दिन न एक दिन एउटा त्यहा यस्तो मिलन बिन्दु फेला पर्नैछ ,जुन बिन्दु सन्तुलनको बिन्दु वा साझा बिन्दु हुने छ । अहिले सम्मको राजनैतिक कठिन तथा बिषम मोड त्यहि मिलन बिन्दुबाट सहमति र सहकार्य सुरु हुनेछ भन्ने कुरामा म बिश्वस्त छु ।

१५. लिम्बुवान ब्लग मार्फत बिश्वभरि छरिएर रहेका पाठक तथा शुभचिन्तकहरुलाई केहि शन्देस दिन चाहनु हुन्छ कि ?

सर्बप्रथम त मेरो बिचार तथा भावना बिश्वका सम्पूर्ण नेपाली दाजु तथा दिदी बहिनीहरुलाई सम्प्रेषण गर्ने मौका दिनु भएकोमा लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकम तथा तपाई ब्लगर टंक सम्बाहाम्फे ज्यूलाई हृदय देखि नै धन्यबाद दिन चाहान्छु । साथै बिश्वमा छरिएर रहेका आदरणिय नेपाली दाजुभाइ दिदीबहिनीहरुलाई के भन्न चाहान्छु भने २१सौं सताब्दीको बैज्ञानिक र आधुनिक युगमा बिश्व कहाँ पुगी सक्यो तर हामी नेपालीहरु दिनानु दिन अझ तल तल झरीरहेका छौ । बिश्व सामु हाम्रो उचाई दिनानु दिन घटिहेको छ । दिनानु दिन नाक खुम्चिरहेको छ यो अबश्य हाम्रो सवल पक्ष होईन । तसर्थ हामीले हाम्रो नेपालको गौरबता राख्नु छ भने, गौरबशाली नेपाली बन्नु छ भने नेपाली पहिचान सहित बिश्व सामु शिर ठाडो पार्नसक्नु पर्दछ । त्यसैले हामी बिश्वभरी छरिएर रहेका नेपालीहरु जहाँ जतै बसे पनि आफ्नो देश,आफ्नो क्षेत्र मातृभूमीको माया गरौ । हामी सबैको संगालोले मात्र यी कुराहरु सम्भब छ । तसर्थ हामी दिशा बिहीन कतै अलमलिएर चौबाटोमा छौ भने पनि सहि बाटोको पहिचान समय मै रोज्न सिकौ र हिडौ भन्ने आपेक्षा राख्दछु । धन्यबाद । आसेवारो ।

रविन कुमार नाल्बोसंगको अन्तरवार्ता

2010-05-26T07:23:00.000-07:00

मेची अञ्चल ताप्लेजुङ जिल्ला अन्तर्गत नाल्बु गा.बि.स.वडा नं.५ चाम्ब्रुङमा बि.सं.२०३२ फाल्गुन ४ गते जन्मनु भएका रविन कुमार नाल्बो(लिम्बु) हाल हङकङमा सपरिवार बसोवास गरी रहनुको छ । पाटन बहुमुखी क्याम्पसबाट प्रमाण पत्र तहसम्मको शिक्षा ग्रहण गरि हङकङ आउनु भएको हो वहाँले पहिले कोरीया ताई क्वान दो चुङ दो क्वान नेपाली समूहमा ८ वर्षसम्म आवद्ध भएर ३ डन सम्मको खेल उपाधि लिई सक्नु भएको छ । त्यसपछि आफैले कोरीया ताई क्वान दो चुङ दो क्वान सम्वद्ध भएर एभरेष्ट ताई क्वान दो एकेडेमी स्थापना गरे पाश्चात ४ डनको उपाधि पनि हाँसील गरेर ब्यावसायीक र सामाजिक सेवामा निर्लिप्त भएर लाग्नु भएको छ । एभरेष्ट ताई क्वान दो एकेडेमी स्थापनाको चारौ बर्षको क्रममा झण्डै २००भन्दा बढी नेपाली तथा गैरनेपालीहरु ताई क्वान दो खेलको प्रशिक्षण लिई रहेकाछन् । तेस्रो,चौथो अन्तर्राष्ट्रिय ताई क्वान दो च्याम्पियनसीपमा रजत र कास्य पदक समेत प्राप्त गरी सक्नु भएको छ । नेपाली महासंघ हङकङले सन् २००८ र २००९ मा कदर पत्र र मेडल साथै नेपाली पदक तेस्रोले विभूषीत हुनु भएको छ । र किरात यक्थुङ चुम्लुङ हङकङले पनि सम्मान पत्र दिएको छ । हङकङमा भएका ताइ क्वान दो च्याम्पियनसीपहरुमा अफिसियल जज र रेफ्रीको भूमिका पनि असल तरिकाले पूरा गरी सक्नु भएको छ । यिनै दिग्गज खेलाडी गुरुसंग लिम्बुवान ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नु भएको कुराकानीको अंश पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरीएको छ ।

१.ब्यवहारीक काम,सामाजिक कामसंगै खेलकुदको समयलाई कसरी तालमेल मिलाई रहनु भएको छ ?

हङकङ जस्तो ब्यस्त ठाउँमा सम्पूर्ण काम गर्नु पर्ने भएकोले ब्यवहारीक काम,सामाजिक कामसंगै खेलकुदको समयलाई आफ्नो कर्तब्य सम्झेर निरन्तर रुपले अगाडी बढ्ने काम गरी रहेको छु । विशेष खेलकुदमा ताई क्वान दोलाई ,सामाजिक तथा पेशागत रुपले हङकङमा अङगाली रहेको छु । त्यसै भएकोले यी सारा कामहरुको तालमेल मेरो आन्तरीक इच्छाशक्तीले भएको हो ।

२.तपाईले ताई क्वान दो खेलको चार डन लिई सक्नु भएको ब्यक्ति हुनु भएकोले यो खेलमा प्राप्त गर्नु भएको अनुभव छोटकरीमा बताई दिनु होस् ?

खासगरी म ताई क्वान दो खेलमा लागेको लगातार १२ बर्षपुग्यो । र यहाँ लाग्नुको प्रमुख कारण यस प्रकार छ । सबै भन्दा पहिले खेलले शारीरीक,मानसिक,बौद्धिक र नैतिक,आत्मरक्षा र ब्यतित्व बिकास गर्दछ तसर्थ यीनै कारणले आकषिर्त गरेर यता लागेको हुँ । त्यहि अनुरुप मैले यस क्षेत्रबाट यी सबै कुरा सिक्ने ,जान्ने अवसर पाए । जस्ले गर्दा आज म आफ्नै खुट्टा उभ्न सक्ने सक्षम ब्यक्ति भए । र यस शिक्षालाई हङकङमा बसोबास गर्नुहुने नेपाली तथा गैरनेपालीहरुमा बाड्ने काम एभरेष्ट ताई क्वान दो एकेडेमी स्थापना गरेर हङकङको बिभिन्न स्थानहरुमा प्रशिक्षण कक्षाहरु सञ्चालन गरीरहेको छु । युवा युवती देखि लिएर प्रौढ सम्मका ब्यक्तिहरुलाई कुलतबाट बचाउँन साथै आत्मरक्षा, शारीरीक,मानसिक,बौद्धिक र नैतिक र ब्यक्तित्व बिकासको लागि यो कार्यमा निरन्तर लाग्दै आएको छु । र आज सम्म मैले प्राप्त गरेका अनुभवहरु यिनै नै हुन् ।

३.ताई क्वान दो खेलमा लागेर आज सम्ममा तपाईले कुनै पदक तथा सम्मानहरु प्राप्त गर्नु भएको छ ?

यस ताई क्वान दो खेलमा लागेर सन् २००३ मा अमेरीकामा भएको तेस्रो अन्तर्राष्ट्रिय ताई क्वान दो च्याम्पीयनसीप इस्पायरीङ खेलमा सबै भन्दा पहिले रजत पदक प्राप्त गरे साथै सन् २००५ सालमा चौथौं अन्तर्राष्ट्रिय ताई क्वान दो च्याम्पीयनसीप इस्पायरीङ खेलमा पनि मैले काश्य पदक प्राप्त गरेको थिए । च्याम्पीयनसीप होस्टिङ कमिटीको सदस्य र आर्थिक सहयोग विभागको अध्यक्ष समेत भएको थिए । यस क्षेत्रमा क्रियाशील रुपले लागेको हुँदा किरात याक्थुङ चुम्लुङ हङकङले सन् २००५ मा सम्मान पत्र र नेपाली महासंघ हङकङव्दारा सन् २००८ मा कदर पत्र साथै मेडल र सन् २००९ मा नेपाली तेस्रो पदकव्दारा सम्मानित भएको छु ।
४.ताई क्वान दो खेलकुद क्षेत्रमा लाग्नुको प्रमुख कारण के हो ?

खासगरी म ताई क्वान दो खेलमा लाग्नुको प्रमुख कारण शारीरीक,मानसिक,बौद्धिक र नैतिक,ब्यक्तित्व बिकासको लागि नै हो । साथै यसक्षेत्रबाट सामाजिक प्रतिष्ठा र सम्मान पनि प्राप्त गर्न सकिने भएकोले खेल क्षेत्रबाट अगाडी बढेको हुँ । हङकङ ताई क्वान दो एसोसीएसनबाट एड्भान्स कोच (प्रशिक्षक)गरेको छु साथै क्वैलिफाइड रेफ्रीको रुपमा पनि काम गरी रहेको छु । वल्ड ताई क्वान दो फेडेरेसन कुकीवनबाट अन्तर्राष्ट्रिय इन्स्ट्रक्टर कोर्स सन् २००७ मा पुरा गरी सकेको छु ।

५.ताई क्वान दो खेलले मानिसको जीवनमा कस्तो प्रकारको प्रभाव पार्दछ ?

ताई क्वान दो खेलले मानिसको जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पार्दछ । जस्तो की नेपालको ताई क्वान दो खेल क्षेत्रलाई फर्केर हेर्दा सबै भन्दा पहिले सन् १९८८ को साउथ कारीया सिउल ओलम्पीकबाट बिधान लामाले कास्य पदक प्राप्त गरेका थिए । जस्ले गर्दा सिङगो नेपाललाई बिश्वभरी चिनाएका छन् । त्यसरी नै बिश्वलाई नेपाल चिनाउनेहरुमा राज कुमार राइ,सीता राइ,सङगीना वैद्य,रेनुका मगर,दीपक बिष्ट आदि हुन् । तसर्थ ताई क्वान दो खेलले मानसम्मान साथै बौद्धिक,नैतिक,शारीरीक र मानसिक,ब्यक्तित्व बिकास गर्ने भएकोले मानिसको लागि ज्यादै महत्वपूर्ण कुरा हो । राष्ट्रलाई बिश्वमा चिनाउदा देशले पनि उच्च सम्मानका साथ आर्थिक पुरस्कार दिने भएकोले खेलाडीको जीवनस्तरलाई धेरै सहयोग पुर्याएको छ । ताई क्वान दो खेलले गर्दा बैदेशीक रोजगार,बैदेशीक आत्मसम्मान साथै अन्य बिभिन्न अवसर समेत पाएका छन् ।

६.तपाई ताई क्वान दो खेलको गुरु हुनु भएकोले अन्य कार्यक्षेत्रमा पनि गुरुको चरित्र प्रदर्शन गर्नु हुन्छ की हुन्न ?अथवा खेल र कार्य क्षेत्रमा गुरुले निभाउनु पर्ने भूमिका वेग्लै हुन्छ ?

म एउटा ताई क्वान दो खेलको गुरु भएको नाताले के भन्न चाहन्छु भने खेल र कार्य क्षेत्रमा चरीत्र प्रदर्शन गर्नु पर्नेमा केहि फरक पर्दछ । किनकी ताई क्वान दो खेल अनुसारको निति नियम र निर्देशन पालना गर्नुपर्ने भएकोले त्यहि अनुरुप गुरुले आफ्नो चरीत्र प्रदर्शन गर्नु पर्दछ । साथै कार्यक्षेत्रमा कम्पनीको निति नियम र निर्देशन अनुसार बिभिन्न ओहदामा रहेर काम गर्नु पर्ने हुँदा त्यहि अनुरुप नै काममा प्रस्तुत हुनु पर्दछ । खेल र कामको प्रकृति नै फरक भएकोले परिस्थिती अनुसार म प्रस्तुत हुने गर्दछु ।

७.तपाई लिम्बुवानको लिम्बु खेलाडी भएको नाताले हाल नेपालमा लिम्बुवान स्वायत राज्यको कुरा आईरहेको छ यस बारेमा तपाईको बिचार के छ ?

म एउटा लिम्बुवानको लिम्बु खेलाडी भएको नाताले हाल नेपालमा लिम्बुवान स्वायत राज्यको कुरा आईरहेकोलाई सकारात्म रुपले हेरी रहेको छु । र त्यसको लागि सहयोग गर्नुपर्ने मानसिक तथा आर्थिक सहयोग पूर्णरुपले गरी नै रहेको छु । नेपालको इतिहासलाई पल्टाएर हेर्दा लिम्बुवान राज्य छुट्टै भएको देखिन्छ । तर शासकहरुले यस राज्यलाई तहसनहस गरी नामेट गराएका थिए । र पनि लिम्बुहरुको भाषा,धर्म,संस्कार,संस्कृति,लिपि कहिल्यै लोप भएर गएन । शायद यसकै कारणले होला लोकतन्त्रको आगमन पाश्चात लिम्बुवान शब्दले पुनर्जन्म पायो । त्यसैले अव म के भन्न चाहन्छु भने लिम्बुवान स्वायत राज्य नेपाल सरकारबाट नै घोषणा होस् । साथै अव बन्ने लिम्बुवान स्वायत राज्य लिम्बुहरुको मात्र नभएर गैरलिम्बुहरुको पनि हो । यसैले लिम्बुवानलाई सारा लिम्बुवानबासीहरुले माया गरौं ।

८.तपाईले हङकङमा एभरेष्ट ताई क्वान दो एकेडेमी समेत खोलेर खेलको बिकास र शिक्षा दिईरहनु भएको छ त्यसैले यस संस्थाको कार्य र उदेश्य के होला ?

एभरेष्ट ताई क्वान दो एकेडेमीको प्रमुख कार्य भन्नु नै ताई क्वान दो खेलको बिकास गर्नु हो । साथै यस संस्थाले खेलाडीहरुको मानसीक,बौद्धिक,शारीरीक,नैतिक र ब्यक्तित्व बिकास गर्ने कार्यमा लागि रहेको छ । खेलबाट नै सामाजिक र ब्यावसायीक सेवा गर्न सकिने भएकोले नेपाली तथा गैरनेपाली खेलाडीहरुमा यिनै उदेश्यहरु राखेर खेल प्रशिक्षण कार्य गर्दै आएको छ । यसै क्रममा हङकङ नेपाली महासंघले सन् २००८ म प्रशिक्षकलाई कदर पत्र प्रदान गरेको थियो भने २००९ मा संस्थालाई नेपाली तेस्रो पदकले समेत सम्मान गरेको थियो ।

९.तपाईले खेल क्षेत्र नै रोज्नुको कारण के होला ?यदि खेल क्षेत्रमा नलाग्नु भएको भए कुन क्षेत्रलाई रोज्नु हुन्थ्यो होला ?

म एक प्रकारले सानै देखि खेल खेल्नमा मरीहत्ते गर्थे । त्यसवेला मलाई खेलबाट समाजसेवा वा ख्याती कमाईन्छ भन्ने कुरा थाहा थिएन तर पनि खेलप्रति ज्यादै आकर्षित थिए । खासगरी म सानो छदा बिना हतियार बलियो हुन मन लाग्थ्यो । साथै माध्यमिक विद्यालय जादा ताप्लेजुङमा मैले औपचारी कराते खेल प्र दर्शन गर्ने मौका पाए । त्यसपछि क्याम्पस अध्यायन गर्दा काठमाडौंमा मैले औपचारीक रुपले ताई क्वान दो खेल खेल्ने र सिक्ने अवसर पाएको थिए । नेपालमा रहदा समय अभावले गर्दा ताई क्वान दो खेललाई निरन्तरता दिन सकिन । तर हङकङ अगमन पाश्चात भने कोरीया ताई क्वान दो चुङ दो क्वान हङकङको नेपाली समूहको प्रशिक्षार्थी र प्रशिक्षक भएर झण्डै ८ वर्ष त्यहा आवद्ध भए ।त्यसपछि भने मैले एभरेष्ट ताई क्वान दो एकेडेमी खोलेर यो खेलको प्रशिक्षण दिने कार्य पनि गर्दै आएको छु । हाल यो एकेडेमी चौथौं बर्षा प्रवेश गरीसकेको छ । म सानो छदाको खेल खेल्ने सपना अहिले आएर वास्तबिकतामा परिणत भएको छ । खेल नै मेरो सपना भएकोले खेल क्षेत्र रोजेको हुँ । यदि खेल क्षेत्रमा नलागेको भए नेपाल भने राजनितिक नेता नै हुन्थे होला । किनभने सानो छदा पनि राजनितिक गतिविधीलाई रुचाउथे । हङकङमा पनि खेललाई नरोजेको भए सामाजिक सेवा तिर खुलेर लाग्थे होला । खासगरी यहाँ मैले खेलबाट नै समाजिक सेवाको कार्य गरी नै रहेको छु ।

१०.ताई क्वान दो खेल क्षेत्रमा आउनु हुने नयाँ पुस्ताका खेलाडीहरुलाई कस्तो प्रकारको सल्लाह र सुझाव दिन चाहनु हुन्छ ?

ताई क्वान दो खेलको शुरुआत हुँदा मार्सल आर्टको रुपमा खेलिदै आएको थियो । तर पछि गएर पूर्णरुपले स्पोर्टको रुपमा परीणत भयो । त्यसपछि भने बिश्व कै लोकप्रिय खेलको रुपमा खेल्न थालियो । यो खेलको स्तर र महत्व दिनप्रति दिन स्तरीय बन्दै गयो जस्ले गर्दा बिश्वभरीमा १३४ देशबाट झण्डै १ करोड ८० खेलाडीहरु र ५० लाख भन्दा बढी प्रशिक्षकहरु मात्र रहेकाछन् । यसरी खेलाडीहरु दिनानु दिन वृद्धि हुनुको प्रमुख कारण मानसीक,नैतिक,वौद्धिक,शैक्षिक,ब्यक्तित्व र आर्थिकको समेत बिकास गर्ने भएकोले यो खेलमा लाग्नको लागि नयाँ पुस्ताका खेलाडीहरुलाई प्रेरीत गर्न चाहन्छु । यो खेलको भविष्य अहिले भन्दा पनि अझ गुणात्मक रुपले वृद्धि हुदै जाने भएकोले यो खेलको मुल्य र मान्यता बिश्वभरीमा नै उच्च रहेको छ । त्यसैले ताई क्वान दो खेल क्षेत्रमा लाग्न नयाँ पुस्ताका खेलाडीहरुलाई सल्लाह र सुझाव दिन चाहन्छु ।

११.तपाई हङकङमा रहनु भएकोले नेपालको वर्तमान राजनैतिक परिस्थितिलाई एउटा खेलाडी हैसियतले कसरी मुल्याङकन गर्दै हुनुहुन्छ ?

म अहिले हङकङमा रहे पनि नेपालप्रतिको मायाँ र स्नेह नेपाल रहनु हुने नेपालीहरुको जति नै छ । सायद बिदेशी भूमिमा बसीएकोले होला नेपाल प्रतिको माया झन प्रगाढ भएर आएको छ । खासगरी नेपाल दुइ ढुङगा बिचको तरुल भने पनि हुन्छ । दुइ बिश्व कै शक्तिसाली देशहरुको बिचमा रहेर राजनैतिक खिचलो मचाउनु निक्कै अशुभ कार्य हो किनकी भोलि गएर राजनैतिक तानातानले गर्दा राष्ट्रको नाम नै नामेट भएर जान सक्छ । त्यस कारण नेपालका ठुला साना सबै राजनैतिक पार्टीहरु एकजुट भएर राष्ट्रको हितमा अगाडी बढ्न जरुरी छ । र नेपालमा शान्तिको अमनचयन कायम गरी सारा नेपालीहरुको बाच्ने अधिकार सुरक्षित गर्नु पर्दछ । तब मात्र नेपालले बिकासतिर फड्को मार्ने सुअवसर प्राप्त गर्दछ । नेपाली नागरिकहरुको सम्पूर्ण हकअधिकार सुरक्षित गरी शैक्षिक,आर्थिक,नैतिक बिकास भएको म हेर्न चाहन्छु । जस्को लागि नेपालको राजनैतिक पार्टीहरुले प्रमुख भूमिका खेल्नु पर्दछ । चीन र भारत बिच राजनैतिक समन्वय कायम गरी अघि बढ्नु पर्दछ । तब मात्र नेपालको सार्वाङगीण बिकासको ढोका खुल्दछ । अहिलेको राजनैतिक परिस्थिति सकरात्मक र नकरात्मक दुबै पक्ष बिच गुज्रिरहेको छ । त्यसैले दुवै पक्ष मिलेर राष्ट्रको लागि अगाडी बढ्नु नै उचित ठान्दछु ।

१२.एउटा ताई क्वान दो खेलाडी गुरुको आँखाले खेल र जीवनलाई कसरी हेर्नु हुन्छ ?

एउटा ताई क्वान दो खेलाडी गुरुको हैसियतले म खेललाई मानिसको जीवनको अत्यान्तै जरुरी अथवा नभई नहुने कुराको रुपमा हेर्दछु । किनभने खेलले मानिसको ब्यक्तिगत जीवनलाई बिकास गर्न सहयोग गर्दछ । खेलले खासगरी शारीरीक,मानसिक,बौद्धिक,नैतिक,आत्मरक्षा,ब्यक्तित्व र आर्थिक हिसावले पनि अगाडी बढ्न मद्दत गरेको छ । ताई क्वान दो खेल ओलम्पीकको लोकप्रिय खेल मध्ये एकमा पर्दछ । र यो खेल बिश्व कै धेरै भन्दा धेरै मानिसहरुले खेल्ने गरेका छन् । मानिसको शारीरीक बिकासको लागि खेल ज्यादै आवश्यक पर्दछ । त्यसैले खेललाई मानिसको लागि नभई नहुने कुराको रुपमा हेर्दछु । किनभने बिश्वका मानिसहरु कुनै न कुनै खेलमा आवद्ध भएका हुन्छन् । मानिसले जन्मे देखि अन्त्य सम्ममा महान कार्य गरेका हुन्छन् । जस्तै बैज्ञानिक,पाइलट,डाक्टर,इन्जिनियर,राजनेता,अभिनेता,भविष्यवेत्ता,मनोवैज्ञानिक,भूगर्भशास्त्री र अर्थशास्त्री आदि बन्छन् । त्यसरी नै खेलले गर्दा पनि मानिस लोकप्रिय खेलाडी रुपमा प्रस्तुत हुन सक्दछ । जस्तै राष्ट्रलाई चिनाउने खेलाडीहरु हुन्छन् । यसकारणले गर्दा मानिसको जीवनलाई खेलाडी गुरुको आखाले हेर्दा ज्यादै भिन्न रुपले देख्दछु ।

१३.यस खेलमा लाग्नको लागि कसैको प्रेरणा छ की ? साथै खेलमा प्राप्त गर्नुभएको श्रेय कस्लाई दिन चाहनु हुन्छ ?

खासगरी यस खेलमा लाग्नको लागि कसैको प्रेरणा छैन भन्दा पनि हुन्छ । म आफै त्यागी भएर लागेको हुँ । सुरुमा यस खेललाई अङगाल्दा कसैले पनि खेल क्षेत्रमा लाग्नको लागि प्रोत्साहन दिएनन् । बरु हतोत्साह गर्न खोजे तर मैले आफ्नो लक्ष्यमा पुग्नको लागि निरन्तर पाइला चाली रहे । जस्ले गर्दा म आज यस स्थानलाई ग्रहण गर्न पुगे । खेल क्षेत्रमा लागेर प्राप्त गरेको श्रेय खासगरी मेरो परिवारलाई दिन चाहन्छु । किनभने मेरो घर परिवारको सम्पूर्ण काम मेरी श्रीमति एक्लैले पुरा गरी दिएर सारा समय निकाली दिन्थिन् । त्यहि समयको सदुपयोग गर्दै खेल क्षेत्रबाट यस्तो उपलब्धि प्राप्त गरेको हुँ । यदि घरको सरसहयोग नहुने हो भने मेरो खेलको सपना अवश्य पुरा हुने थिएन ।

१४.लिम्बुवान ब्लगको माध्यमबाट बिश्वभर छरिएर रहनु भएका पाठकहरुलाई केहि सन्देश दिन चाहनु हुन्छ ?

सर्वप्रथम यस ब्लगमा मलाई आफ्नो दुइ शब्द राख्ने मौका दिनु भएकोमा तपाई टंक सम्वाहाम्फेलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु । र बिश्वभर छरिएर रहनु भएका मेरा साथीभाइ सम्पूर्ण सुभचिन्तकहरुलाई र्सबप्रथम कुनै पनि खेलमा लागेर खेलको बिकासमा जुनसुकै देशमा वा स्थानमा रहेर पनि योगदान दिन सक्नु हुनेछ । खासगरी खेलले ब्यक्तित्व,नैतिक,वौद्धिक,शारीरीक,मानसिक,आत्मरक्षा र आर्थिक बिकासमा सहयोग पुर्याउने भएकोले यस क्षेत्रमा लागेर तपाईहरु सधै अगाडी बढी रहनुहोस् । जहाँ रहे पनि हाम्रो देश नेपाल र नेपालीलाई माया गर्नुहोस् । खेल अहिले समयसापेक्ष सवैले खेल्नु नै उचित ठान्दछु ।

नवराज सुब्बासंगको अन्तरवार्ता

2010-04-16T06:30:00.000-07:00

म मातृभाषामा पनि लेख्छु र मातृभाषालाई पनि उत्तिकै माया गर्छु ।

कवि,गीतकार तथा गायक नवराज सुब्बा हाङपाङ आठर्राई जिल्ला ताप्लेजुङमा जन्मनु भएको हो । उहाँले एम.ए. (नेपाली), एम.पी.एच (जनस्वास्थ्य) शिक्षा ग्रहण गरिसक्नु भएको छ भने विद्यावारिधि गर्ने क्रममा हुनुहुन्छ ।जीवन मेरो शब्दकोशमा -कवितासंग्रह, वाणी प्रकाशन, बिराटनगर, २०६३,जनस्वास्थ्य पाटा, बाटा र अनुभूति -लेखसंग्रह, वाणी प्रकाशन, बिराटनगर, २०६३,राजबंशी समुदायको स्वास्थ्यस्थितिको अध्ययन, स्वास्थ्य सुधार कार्यक्रम लगायत जनस्वास्थ्य क्षेत्रका अध्ययन अनुसंधान सम्बन्धी ६ वोटा पुस्तकहरू प्रकाशित भैसकेका छन् ।वाणी प्रकाशन विराटनगर, नवरङ्ग साहित्य प्रतिष्ठान झापा, नेपाली भाषा एवम् ब्याकरण संरक्षण प्रतिष्ठान विराटनगर, नाट्येश्वर नृत्यकला प्रशिक्षण केन्द्र विराटनगर, किराँत याक्थुङ चुम्लुङ विराटनगर, नेपाल रेडक्रस, स्वाजन साहित्यिक समाज काठमाडौ, नेपाल जनस्वास्थ्य संघ, नेपाल स्वास्थ्य ब्यवसायी परिषद्मा समेत संलग्न हुनुहुन्छ ।गोरखादक्षिणबाहु, विज्ञान प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा आयोजित खुला रेडियो क्वीज प्रतियोगिता तथा पूर्वान्चल क्षेत्रिय स्तरको निवन्ध प्रतियोगिता साथै अन्तर्राष्ट्रिग वेवक्याम कविता गोष्ठिमा प्रथम पुरस्कार समेत ग्रहण गरिसक्नु भएको छ ।उनै बहुप्रतिभाशाली ब्यक्तिसंग लिम्बुवान ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नु भएको कुराकानीको अंश पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरिएको छ ।
१.घरयासी काम, जागीर र लेखनलाई कसरी तालमेल मिलाई रहनु भएको छ ?

म प्राथमिकताका आधारमा समय व्यवस्थापन गर्दै काम, जागिर र लेखनको तालमेल मिलाउँछु । मेरो हालको प्राथमिकता राष्ट्रसेवा अर्थात् जागिर हो त्यसबाट बचेको समय लेखन अर्थात् सिर्जनामा उपयोग गर्छु ।
२.लेखन क्षेत्रतिर लाग्नुमा कसैको प्रेरणा छ कि ? लेखन क्षेत्र नै रोज्नुको प्रमुख कारण के हो ?

प्रथमतः लेखनमा प्रेरणा दिने मेरो मन नै हो । मनले मलाई चूप लागेर बस्न दिँदैन । सामाजिक दायित्व अर्को महत्वपूर्ण प्रेरणाको श्रोत हो । मलाई जन्म दिने हुर्काउने जगत र मानवजातिलाई मैले पनि केही गरेर मात्र मर्नुपर्छ भन्ने दायित्वबोध अनि धरतीको धुकधुकी अर्थात् देशको पुकार मेरो लेखनका प्रेरणा हुन् ।
३.तपाई गीत,संगीत,गायन र साहित्य यी सबै क्षेत्रमा लम्किरहनु भएको छ त्यसमा कुन क्षेत्रले बढी सन्तोष मिले झैं लाग्छ ? सन्तुष्टि हुनुको कारण के हो ?

साहित्य र संगीत कलाकै पाटाहरू हुन् । भावनाले कहिले साहित्य अनि कहिले संगीत खोज्छ । यसैले कहिले कोर्छु कविता, कहिले गजल कहिले निबन्ध । यतिमा म आफू निथ्रन्न क्यार ! आफूलाई व्यक्त गर्न कहिले गीत पनि लेख्छु अझै चित्त बुझदैन र कहिलेकाहीँ आफै गीत गाउँछु र नाच्छु । मलाई सबै बिधाले उत्तिकै सन्तुष्टि दिन्छन् । तैपनि संगीतमा डुब्दा मलाई कता कता इश्वरको बोली गुञ्जिए जस्तो लाग्छ र सरगमले लठ्ठ बनाउँछ ।
४.लिम्बुवान शव्द खासगरि लिम्बुजातिसंग जोडिएको छ तर अबका दिनहरुमा लिम्बुवान शब्दलाई कसरी परिभाषा गर्न जरुरी छ होला जस्तो लाग्छ ?

लिम्बूवान जातीविशेष भन्दा माथि छ । यो एउटा सिङ्गो सँस्कृति, भूगोल र इतिहास हो ।
५.तपाई लिम्बुवान क्षेत्रको लिम्बु तर मातृभाषामा साहित्य नलेखेर नेपाली भाषाबाट नै साहित्य लेख्दै हुनुहुन्छ के मातृभाषामा साहित्य लेख्नु पर्छ जस्तो लाग्दैन ? र मातृभाषामा साहित्य लेख्न कतिको जरुरी सम्झनु हुन्छ ?

जीविकोपार्जन, व्यक्तित्व विकास र मुलुकको विकासमा लाग्दा कमसेकम एउटा साझा सम्पर्कभाषा चाहिन्छ नै । हामीले खस भाषालाई नेपाली भाषा तथा राष्ट्रभाषा भन्यौ । मलाई लाग्छ लिम्बू भाषा पनि नेपाली भाषा नै हो यसको संरक्षण र प्रबर्धन गर्ने पहिलो दायित्व लिम्बूजातिको हो दोश्रो सरकारको र तेस्रो सबैको दायित्व हो । लिम्बूभाषा मात्र हैन लोपोन्मुख कुनै पनि भाषा र संस्कृतिलाई हामी सबैले संरक्षण गर्नुपर्छ । के लेख्ने, किन लेख्ने, कसलाई लेख्ने, कसरी लेख्ने भन्ने कुराको हेक्का लेखकले राख्नुपर्दछ । भाषा भनेको माध्यम हो, साधन हो । भाषालाई साध्य मानेर अतिवादी सोंच राख्नु व्यवहारिक हुँदैन । आज कतिपय लिम्बूलाई लिम्बूभाषा सिकाउन नेपाली वा अंग्रेजी भाषाको सहयोग लिनुपर्ने यथार्थ हाम्रो सामु छँदैछ । हामीले नेपाली, अग्रेजी, हिन्दी भाषा सिक्यौं, बोल्यौ, लेख्यौ र त आज मातृभाषाको महत्व बुझ्यौं । यसैले ढिलै भए पनि म मातृभाषामा पनि लेख्छु र मातृभाषालाई पनि उत्तिकै माया गर्छु ।
६.अग्राधिकार र आत्मनिर्णयको अधिकार तथा जातिय स्वायत्तताको अवधारणा अवको नयाँ संविधानमा उल्लेखित भएर आउनु पर्छ भन्ने ती जातिहरुको माग छ यसलाई अहिलेको संविधानसभाले कतिको मनन् गर्लान् जस्तो लाग्छ ?

मुलुकको अखण्डता र राष्ट्रिय एकतामा खलल नपर्ने गरि जातिहरूको मागलाई सम्बोधन गरिनुपर्छ यो समयको माग हो । म आशावादी छु ।
७.साहित्यकार नवराज सुब्बालाई नवराज सुब्बाले नै हेर्दा कस्तो देख्नु हुन्छ ?

आफैलाई देखेर म पनि कहिलेकाहीँ छक्क पर्छु । म किन सधैं यत्ति हतारोमा । अलि आराम गर्न किन मन मान्दैन । अनन्त सिर्जना किन फुर्फुराइरहन्छन् । कहिले आफैसित दिक्क लाग्छ अनि कहिले आफैलाई दया लाग्छ ।
८.संविधान जारी गर्नु पर्ने दिन अव कति पनि छैन अर्कातिर राजनैतिक खिचातानी पनि त्यसरी नै बढी रहेको छ त्यसैले नयाँ संविधान जारी हुन्छ भन्ने कुरामा कतिको विश्वस्त हुनुहुन्छ ?

समुन्द्र मन्थन भनेको सायद यही होला । अमृत निस्केला आशा गरौं ।
९.एउटा साधारण मान्छे र एउटा साहित्यकार बीचको सम्वन्ध कस्तो हुनुपर्छ होला ?

"खुकुरी भन्दा कर्द लाग्ने" भने जस्तै साधारण मान्छे भनेको पिता हो साहित्यकार पुत्र हो । साहित्यकार आफूले जीवन र जगत सबै बुझेको ढोंग गर्छ र सबैलाई सिकाउन खोज्दछ, साधरण मान्छे उसका कुरा सुन्छ, गुन्छ र मुसुमुसु हाँस्छ । कतिपय कुरा चित्त नबुझे पनि विवाद गर्दैन ।
१०.साहित्यकारहरुले आदर्शमात्र लेख्ने गर्छन् भन्छन् तर तपाई आदर्शवान मात्रै हुनुहुन्छ कि व्यवहारीक पनि हुनुहुन्छ ?

जीवनमा आदर्शको कुरा गर्दा सबैले यसलाई आआफ्नो ढँगले हेर्छन् र बताउँछन् । सत्य र जगतलाई व्याख्या गर्ने दार्शनिक र सिद्धान्तकारहरू भन्दा हामीलाई साहित्यकारहरुले देखेको वा लेखेको आदर्श नै सुन्दर लाग्छ । एउटा आदर्श विनाको जगत त्यसमा पनि मानवजगत त असम्भव नै हुन्छ । साहित्य भोगेर लेखेको राम्रो हो । कमसेकम देखेर लेखेको ठिकै हो । कल्पनाको पनि सापेक्षित सीमा हुन्छ । कल्पना गर्दै लेखिने साहित्यमा सिर्जना र सकारात्मक गुण अन्तर्निहित भएमा त्यो पनि ग्राह्य हुन्छ तर नकारात्मक सोंचले कल्पना गरिएमा त्यसलाई अग्राह्य र अव्यवहारिक मान्नुपर्ने हुन्छ । जस्तै डाँडा वारिपारि बस्ने दुइ पे्रमीहरुले विछोडमा " मैं पंक्षी भए उडीमा आउँथें" भनेर गीत नगाएको भए सायद मानिसले यति चाँडो हवाईजहाज बनाइसक्ने थिएनन् होला । विश्वास गर्नुस् नक्कले आदर्श जस्तो छैन मेरो कवित्व जो म जस्तै यथार्थ र व्यवहारिक पनि छ ।
११.वर्तमान राजनैतिक परिस्थितिलाई कसरी दृष्टिपात गरिरहनु भएको छ ? र साहित्यमा राजनितिक विषयबस्तु आउनु पर्छ कि पर्दैन होला ?

दृष्टिपात गर्ने फ्रेम कत्रो लिने हो यसमा निर्भर हुन्छ यसको विश्लेषण र निष्कर्ष। एकदशकको फ्रेममा राखेर हेरेमा राजनीतिक परिस्थिति उत्साहजनक छ अनि एक वर्षो फ्रेममा राखेर हेर्ने हो भने यो अलि कम उत्साहजनक छ । साहित्यमा राजनीतिक विषयवस्तु आउँदैमा डराउनु पर्दैन तर यसमा कलात्मकता, शिष्ठता, सालिनताको पहिरन चाहिन्छ । विचारको भारी सिर्जनालाई बोकाएमा यो बढी बौद्धिक साहित्य कम हुनसक्छ । सिद्धान्तबाट प्रभावित रचना नारा हुन सक्छन् यदी यसका कलात्मकता, सुन्दरता र शिष्ठताको ख्याल राखिएन भने । संक्षेपमा, भावनाको लोली हृदयको बोली नै साहित्य हो ।
१२.अवका नयाँ पुस्ताका साहित्यकारहरुले कस्तो प्रकारको साहित्य लेखनलाई अंगाल्न आवश्यक छ होला ? तपाईको सल्लाह सुझाव केहि छ की ?

साहित्यकारका थुप्रै जिम्मेवारी छन् । समाजलाई बाटो देखाउने, समय र समाजको चित्रण गर्ने आदि । जसरी राजनीतिको केन्द्रविन्दु जनता हुन्छ साहित्यको केन्द्रविन्दु मानव हुनुपर्छ । यही नाता नै साहित्यले जन्माएको नाता हो ।
१३.साहित्य पढ्न लेख्न प्राय सबैले रुचाउँछन् जस्तै नेता,मन्त्री,कर्मचारी र सर्वसाधरण वास्तवमा तिनै मान्छे सरकारमा पुग्छन् तर सरकारी नितिमा साहित्यलाई बढवा दिन कन्जुस्याँइ गर्छन् यसो गर्नुको प्रमुख कारण के होला जस्तो लाग्छ ?

साहित्य प्राथमिकताको सूचीमा नपर्नुमा अरुलाई मात्र दोष दिएर पन्छिन मिल्दैन यसमा साहित्यजगत आफै पनि केही हदसम्म दोषी छ । साहित्यिक सामग्री जीवनोपयोगी हुन् यिनले पाठकको श्रोत र समयको बर्बादी नगरुन् । जीवन र जगतलाई तलतिर हैन माथि उचालुन् तब राज्यले पनि बाध्य भएर यस्ता साहित्यिक सामग्रीहरुको प्रबर्धन गर्न बाध्य हुनुपर्छ ।
१४.जीवनलाई तपाई कसरी परिभाषा गर्नु हुन्छ ? तपाईको जीवनमा घटेका केहि अविस्मरणिय क्षणहरु छन् कि ? छन् भने बताई दिनुहोस् न ।

आशा र जीवन सिक्काका दुइ पाटाहरु हुन् । पहिलो अनलाइन वेभक्याम विश्व कविता प्रतियोगितामा २०६४ मा मैले आशै नगरेको फल प्राप्त गरें । अनायाश प्रथम स्थान पाउँदा एकसाथ खुशी र अचम्म महसूस गरें ।
१५.लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकमबाट संसारभर छरिएर रहेका पाठकहरुलाई केहि सन्देश दिन चाहनु हुन्छ ?

इतिहासको यो कालखण्डमा सबैभन्दा बढी माया र ममता कतै यदी कसैले खोजेको छ भने त्यो नेपाल र नेपालीले तपाईसँग खोजेको छ । मनन् गरौं । धन्यवाद !

विक्रम सुब्बासंगको अन्तरर्वार्ता

2009-10-19T03:00:00.000-07:00

“गणतन्त्रको खेती कविता आन्दोलान” अझै जारी छ - विक्रम सुब्बा

विक्रम सुब्बाको वैयक्तिक विवरण हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।
प्रश्न १. गणतन्त्रको खेती कविता आन्दोलन कविता सुरु गर्नु भएको थियो । मुलुकमा गणतन्त्र आईसक्यो । यो आन्दोलन विर्सजन गर्नु भयो कि जारी छ ?
प्राविधिक रुपमा, प्रश्नमा भनेजस्तो ‘मुलुकमा गणतन्त्र आइसक्यो’ भनिहाल्न मिल्दैन । जबसम्म ‘गणतान्त्रिक सम्बिधान’ बन्दैन तबसम्म गणतान्त्रिक राज्यसञ्चालन प्रणाली सँस्थागत हुँन थाल्दैन । तसर्थ “गणतन्त्रको खेती कविता आन्दोलान” अझै जारी छ भन्नु पर्छ । तर अहिले आएर परिस्थिती फेरिएको छ आन्दोलनको रुप पनि फेरिएर “होसियार” भएको छ । यसको आसय हो - अझैपनि गणतन्त्रतिर उन्मुख नगराएर मुलुकलाई अर्कैतिर लैजान कसैले खोज्लान ! होसियार है ! भनि नीति निर्माता तथा सबै प्रबुद्ध पाठकहरूलाई सचेत गराउँनु हो । गणतन्त्रले सम्बिधान मार्फत सँस्थागत रुप पाईसकेपछि (पाउला भन्ने बिश्वासका साथ) “गणतन्त्रको खेती कविता आन्दोलान”लाई पनि विधिवत विसर्जन गर्ने विचार छ । त्यसको लागि काम पनि हुँदैछ । हेरौँ, हाम्रो मुलुक ‘नेपाल’कै रुपमा रहिरहे एउटा कार्यक्रम नै गरेर “गणतन्त्रको खेती कविता आन्दोलान”को विसर्जन गरौँला ।
२. गणतान्त्रिक नेपालमा कवि साहित्यकारका इच्छा आकांक्षा पुरा भए त ?
यो प्रश्नको जवाफमा एउटा ठट्ठा सुनाउँनु उचित लाग्यो । एकपल्ट एकजना कविलाई स्वर्गमा ईन्द्र महाराजको दरवारबाट बोलावट आएछ । ईन्द्र महाराजले आफ्ना सबैभन्दा राम्री अप्सराहरूको लस्करै कविको समुन्ने लस्करै बसाएर देखाएछन् । कविलाई स्वागतका माला पहिर्‍याईसकेपछि कवि कुर्सिमा बसेपछि उनलाई एक प्याला सुरा पनि टकर्‍याईयो । कविले प्यालाबाट एक सुरुप तानेर प्याला टेवलमा राख्नेबित्तिकै ईन्द्र महाराजले सोधेछन् - ‘मेरो दरवारका सुन्दरी अप्सराहरु कस्ता लागे कविजी?’ कविले जवाफमा भनेछन् - ‘यी मेरा सामुन्नेका अप्सराहरूलाई मैले यिनलाई हेरि सकेँ । यी सुन्दर छन् । तर यी भन्दा अझ सुन्दरीहरू चाहीँ कहाँ छन् नि?’ अर्थात कवि साहित्यकारहरू हाल उपलब्ध सौन्दर्यमा मात्र अल्झेर बस्ने जातका मानिस होइनन् । कविहरूको सौन्दर्यको भोक ईन्द्र महाराजले पनि पुरा गर्न सक्दैनन् । जुनदिन कविहरूको इच्छा आकांक्षा पुरा हुन्छ त्यो दिन दुनियाँको उन्नति प्रगतीमा ‘स्ट्यागनेशन’ आउँछ । कवि हुनु भनेको आजिवन प्रतिपक्षमा बस्नु हो । अर्थात, समाजमा वा मुलुकमा जे जति बेथिती छन् तिनको खोज तलास गरेर उजागर गर्दै ‘के गरेर गर्छौ मुलुकको अवस्था सुधार गर’ भनि देखाइदिनु कविको नित्य काम हो । यो काम रोकियो भने समाज वा मुलुक यथास्थितीमा जकडिन्छ । यो भनेको समाज वा मुलुक ‘अघि बढ्नु’को विपरितार्थ हो । त्यसैले, सच्चा ‘कवि वा साहित्यकारहरूको इच्छा आकांक्षा पुरा भयो’ भन्ने हुँदैन । भाट कवि वा साहित्यकारहरुको हकमा मात्र ‘इच्छा आकांक्षा’ पुरा हुने कुरा होला ।
३. एकताका तपाई छोटा कविता (छोक) अभियानमा सक्रिय हुनहुन्थ्यो । अहिले चर्चा छैन नि त्यो छोड्नु भयो कि?
‘छोक’ अभियानले नेपाली कवितामा आफ्नै ठाउँ बनाइसकेको छ । अहिले केयौँ कविहरू मेरो अभियान वा छोक अवधारणाको कुरै नगरी छोक लेख्दैछन् । मैले छोक थालेपछिको पुस्ताका के कति कविले छोक लेख्न थाले भन्ने कुरा कसैले अध्ययन गरे त्यो प्रष्ट हुन्छ । मैले आफैले के बोलुँ ?
४. तपाईंको मन पर्ने विधा कुन हो किन ?
मलाई मन पर्ने विधा कविता, बायोग्राफी र दर्सन शास्त्र हुन् । मानिसका भनुभूतिहरू कवितामा नै सबैभन्दा मिहिन किसिमले सशक्त रुपमा प्रकट हुन्छन् । मलाई मनको तस्विर जस्तो लाग्छ कविता र मन पर्छ । वुद्धले ‘भावनामय पञ्या’ भनेको पनि यही हो जस्तो लाग्छ । किनभने आफैले सशरिर वा अनुभूतिको तहमा जीवनका अनेक पाटाहरू भोगेर मात्र राम्रो कविताको सृजना गर्न सकिन्छ ।
बायोग्राफी पनि वुद्धले ज्ञानको एक स्रोतको रुपमा उल्लेख गरेको ‘सुत्तमय पञ्या’ हो । मानिसले जे जस्तो जीवन भोग्छ वा अनुभव गर्छ त्यसको यथार्थ दस्ताबेज हो योग्राफी । त्यो दस्ताबेज पुस्तौँ पुस्ताका निम्ती ज्ञान दिने बेज्जोड शैक्षिक सामग्री नै भएर रहिरहन्छ । मेरो विचारमा रामायण, महाभारत, बाइबल, कुरान वा मुन्धुम जस्ता महान ग्रन्थहरू पनि तात्कालिन समय-ग्राफी हुन् जसले पुस्तौँ पुस्तासम्म त्यतिखेरको समाज कस्तो थियो भनेर सूचना वा ज्ञान निरन्तर दिइरहन्छन् । त्यस्तै गरेर महात्मा गान्धीको वायोग्राफी होस् वा नेल्शन मण्डेलाको Long Walk to Freedom ले, बिपी कोइरालाको ‘जेलजर्नल’ले होस् वा परमहंस योगानन्दको ‘योगी कथामृत’ले, बाराक ओबामाको Dream from My Father र The Audacity of Hope ले होस् वा कर्ण शाक्यको ‘सोच’ले, यी पुस्तकले तात्कालिन समयमा उपरोक्त समाज के कसत् थियो भन्ने बारेमा थुप्रै कुरा सबिस्तार बताउँछन् । अर्थात, पछिको समाजलाई ‘हिजोको हाम्रो समाज कस्तो थियो’ भनेर बूझ्न यिनले मद्दत गर्छन् । कुनै पनि समाजले आफ्नो ‘हिजो’लाई राम्ररी बुझे मात्र आफ्नो ‘आज’लाई बुझ्न सक्छ । र, जुन समाजले आफ्नो ‘विगत’ र ‘वर्तमान’लाई राम्रोसँग बुझ्न सक्छ त्यसले मात्र आफ्नो ‘भविष्य’को बारेमा स्पष्टसँग ‘सोच्न’ सक्दछ । जुन समाजले आफ्नो ‘भोलि’ कस्तो हुनु पर्छ भनि स्पष्टसँग सोचेर काम गर्न सक्छ त्यही समाज कतै अलमल नगरी प्रगतिमा अघि बढ्दछ ।
दर्शन शास्त्रले यो जीवन के हो? यो चराचर संसार के हो र कसरी चल्छ? यो समाज के हो र किन फरक फरक किसिमले चल्छ? भन्नेजस्ता जस्ता थुप्रै गंभीर प्रश्नहरूको जवाफ दिन खोज्छ । यस्ता गंभिर प्रश्नहरूको जवाफलाई आधार मानेर चल्नेहरूको समाज सभ्य हुन्छ । अर्थात जीवनलाई, जगतलाई, समाजलाई ठीक ढंगले बुझ्न दर्शन शास्त्रले मद्दत गर्दछ । जसले जीवन, जगत र समाजलाई ठीक ढंगले बुझ्दछ उसैले नेतृत्व लिए मात्र समाजको गतिशीलता सही दिशातिर अग्रसर हुन्छ ।
५. गणतन्त्र अघि र पछिका साहित्य लेखनमा के फरक पाउनु भएको छ ?
‘गणतन्त्र अघि र पछि’ भन्ने बेला भइसकेको छैन । माथि नै मैले भनेँ - ‘गणतान्त्रिक सम्बिधान’ नबनेसम्म मुलुक ‘ट्रान्जिस्नल फेज’मा छ । अझै पनि हामीले जोडतोडका साथ लागेर साँच्चैको ‘गणतान्त्रिक सम्बिधान’ बनाउँनु छ । ‘यो मेरो सम्बिधान हो’ भनेर मुलुकका सबैले मन पराएको सम्बिधान नै नयाँ नेपाल वा ‘गणतन्त्र नेपाल’को सही आधार हुन सक्दछ । यही पृष्ठभूमिमा टेकेर निरंकुश राजतन्त्र ढल्नु अघि र पछिको समयसिमालाई लिएर हेर्ने हो भने निरंकुश राजतन्त्र ढल्नु अघि के माओवादी, के कांग्रेस, के एमाले सबैको अर्जुन-तीर निरंकुस राजतन्त्रका विरुद्ध ताकिएका थिए । अहिले कोही गणतन्त्रलाई सँस्थागत गर्नु पर्छ भनेर लागेका छन् भने कोही ‘शिरपेचबिनाको राजा’का रुपमा सकृय छन् । जनजन आफ्नो समस्याहरूले किचिएर मुक्तीका लागि चिच्याइरहेछन् । मुलुकै कतै हराउला भन्ने त्रास छ । तसर्थ अहिलेको साहित्य यिनै चिन्ता र चाहनाहरुलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर लेखिएको देखिरहेछु पढिरहेछु । अर्थात इमान्दार साहित्यकारहरू अहिले पनि ‘गणतन्त्र नल्याई थकाइ मारौला’ भनि खवरदारी गरिरहेछन् । म अहिलेको साहित्यलाई खवरदारी साहित्य भन्दछु ।
६. अबका लेखकले कस्तो साहित्य लेख्नु पर्छ ?
लेखकले जहिले पनि जीवन लेख्ने हो, आफ्नो समाज लेख्ने हो, आफ्नो देश लेख्ने हो र आफुले बाँचेको युग लेख्ने हो । जीवन, समाज देश कहिले राजाको निरंकुश शासनमुनि पिसिएको बेला त्यसबाट मुक्ति पाउन लागिपरेका जनतालाई उत्साह थप्न सघाउँने गरी साहित्य लेखिन्छ । आफुले बाँचेको युग पनि कहिले हस्तक्षेपकारीहरूको दबदबामा चल्ने अवस्था आउँछ, मुलुकको अस्तित्व नै खतरामा पर्छ र त्यस्तो बेला मुलुकलाई जोगाउँन प्रत्साहित गर्ने साहित्य लेखिन्छ । अहिले आएर सन् २०१५ सम्ममा नेपाललाई भारतमा गाभ्ने रणनीति मुताबिक ‘र’ ले काम गरिरहेको छ भनि पुस्तकै पढन (एक उदाहरण: जासुसीको जालो विदेशी गुप्तचरको नेपाल चलखेल, पृष्ठ २-६०, सरोजराज अधिकारी २०६५, प्रकाशक: सुनिता भट्टराई) पाइन्छ । अझ के पनि हल्ला सुनिन्छ भने नेपाल सरकारको टप लेवलका अफिसरहरू नै करिव दुइ हजारको संख्यामा ‘र’ कै “ग्र्याण्ड डिजाइन” अनुसार नेपाललाई भारतमा गाभ्ने कसरतमा छन् अरे । किनभने ‘र’ को विश्लेषणमा संबिधान सभाको यो ‘ट्रन्जिस्नल फेज’ जस्तो सुवर्ण अवसर फेरि आउँने छैन । यही धमिलो पानीमा माछा मार्नै पर्छ’रे । अब नेपालले भारत र चीनसँगको मित्रतालाई सन्तुलित ढंगले अघि बढाउँन नसके ‘नेपाली’ भन्ने शब्द मात्र संसारभरि रहला तर ‘नेपाल’ भन्ने शब्द दुनियामा कहीँ नहुन पनि सक्छ । यस्तो अवस्थामा गर्लफ्ण्डसितको माया-पिरतीका कुरा भन्दा मुलुकको मायामा कविता वा साहित्य रचिनु पनि स्वाभविकै हुने भो ।
७. तपाईले आफ्नो मातृ भाषामा कुनै कृति लेख्नु भएको छ ?
मैले लिम्बु भाषामा कुनै कृति लेखेको छैन । एकचोटी एउटा कविता “आलुङमा ही:म” अर्थात ‘मलाई विरक्त चल्छ’ भन्ने शिर्षकको कविता रचेर प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा वाचन गरेको थिएँ । त्यो कविता पनि कहाँ पुग्यो ? पत्तो छैन ।
८. तपाईंका अहिलेसम्म प्रकाशित भएका वा प्रकाशोन्मुख कृति के के रहेका छन्?
मेरा अहिले सम्म प्रकाशित वा प्रकासोन्मुख (नेपाली र अंग्रेजी भाडामा) कृतिहरु माथि परिचयमा उल्लेख भएका छन् । ९. तपाईंका कृतिले वा तपाईं आफैले कुनै पुरस्कार वा सम्मान प्राप्त गर्नु भएको छ कि ?
छैन छैन । एकचोटी व्यथित काव्य पुरस्कार दिने प्रस्ताब आएको हो । मैले ‘नलिने गरेको’ कुरा राखे पछि कुरै सिद्धियो । त्यस्तै गरेर प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सदश्यका रुपमा एकचोटी मेरो नाम चयन भएको थियो त्यो आफै बदर भयो । अर्थात, मैले कुनै पुरुस्कार नलिने निधो गरेको छु । पुरस्कारको निम्ती होइन ‘समाजको रुपान्तरणका निम्ती साहित्य लेखनु पर्छ’ भन्ने मेरो मान्यता हो । सोझै वा घुमाउरो रुपमा पुरस्कारमा खरिद बिक्रीको पनि गंध आउँछ जसले लेखकभित्रको ‘प्रतिपक्ष’ तत्व भुत्ते हुन्छ र उसले सम्झौता गर्न थाल्छ । जब साहित्यकारले सम्झौता गरेर लेख्न थाल्छ तब त्यो साहित्य होइन ‘चाकडी’मा परिणत हुन्छ । मेरो कविता पढेर केही मानिसलाई मात्र समाज परिवर्तनका लागी थोरै पनि उर्जा दिए त्यही नै पुरस्कार हो । सम्मान गर्दै कसैले माला वा खादा लगाइदिएको चाहीँ ग्रहण गर्ने गरेकोछु ।
१०. अब बन्ने संविधानमा मातृ भाषाको बारेमा कुनै कुरा किटानिसाथ लेखियोस् भन्ने ठान्नु हुन्छ ?
संबिधान सभा कुनै पनि मुलुकको जीवनमा पटकपटक नघट्ने घटना र मौका दुबै हो । अब बन्ने संविधानको पूर्वशर्तका रुपमा ‘संबिधान सबै नेपालीका लागी स्वीकार्य हुनु पर्दछ’ भन्ने अवधारणाबाट निर्देशित हुनु पर्दछ जस्तो लाग्छ । यसरी हेर्ने हो भने संबिधान सभामा पार्टीगत रुपमा चुनिएर आउँने मात्र होइन अन्यको पनि सहभागिता हुनु पर्थ्यो । जस्तो त्यहाँ नागरिक समाजको सहभागिता हुनु पर्थ्यो, कुनै पार्टीको झण्डा नबोकी महिलाको मात्र सवालमा लाग्ने एक्टिभिष्टहरुको प्रतिनिधित्व हुनु पर्थ्यो, कुनै पार्टीको झोला नबोक्ने तर जनजाती-सवालको झण्डा बोक्नेको पनि सहभागिता हुनु पर्थ्यो, आफ्नै हकहितको कुरा गर्ने दलीतहरूको सहभागिता हुनु पर्थ्यो । जुन हुन दिईएन । अब संबिधान सभाले उल्लेखित क्षेत्रका आवाज र सवालहरू समेट्न सक्नेछैन । तपाइँनै हेर्नोस् मधेशको सवाल उठाउँने पार्टी मात्र तीन चार वटा भए तर महिला, जनजाती र दलितको सवाल उठाउँने त कोही भएनन् । यो एक ठूलो ऐतिहासिक भूल कांग्रेस, एमाले र माओवादीले गरेकाछन् जसको नकारात्मक असर मुलुकले पछिसम्म भोग्नु पर्नेछ ।
मिहिन किसिमले अध्ययन गरे थाहा हुन्छ - अब बन्न लागेको संबिधान सिरिफ ‘पार्टी’हरू र ‘मधेश’वादीहरूको संबिधान बन्दैछ । किनभने नागरिक समाजको, महिलाको, जनजातीको र दलीतको झण्डा उठाउँने संबिधान सभामा कोही छैनन् । पार्टीभित्रबाट संबिधान सभामा पुगेका महिला, जनजाती र दलितहरूले पार्टीको लाईनभन्दा पर गएर आफ्नो हकहितका कुरा गर्न थाले पार्टीको “ह्वीप” लाग्छ । त्यसैले अहिले संबिधान सभामा पुर्‍याइएका महिला, जनजाती र दलितहरूले साँचो अर्थमा महिला, जनजाती र दलितहरूको प्रतिनिधित्व गर्दैनन् बरु ती त झुक्याउँनका लागी सृंगारिक प्रतिनिधित्व (Ornamental representation) गराएईएका कठपुतली मात्र हुन् । यो मुलुक पार्टीहरु र मधेशवादीहरुको मात्र पनि होइन क्यारे । यो मुलुक त सम्पूर्ण नेपालीको हो र यो मुलुकको संबिधान पनि पार्टीहरूले मन पराएको ‘राम्रो’ संबिधान होइन सम्पूर्ण जनताले ‘हाम्रो’ भनि अंगिकार गरेको संबिधान हुनु पर्थ्यो । जुन अब हुन सक्दैन । अर्थात, ‘पार्टीहरू’ र ‘मधेश’वादीहरूले बनाएको संबिधान मार्फत नागरिक समाजको, दलितको, महिलाको र जनजातीको सवालहरूको सम्बोधन अब हुन सक्दैन । किनभने पार्टीहरू ‘खस’ जातिको कब्जामा छन् तिनले ‘खस’ जातिकै हितलाई ध्यानमा राकेर ‘मनुस्मृती’कै आधारमा संबिधान लेख्नेछन् जसले महिलालाई, दलितलाई र जनजातीलाई दबाएरै राख्ने दार्शनि आधार दिन्छ । ‘मधेश’वादीहरू हिन्दु अतिवादिको प्रतिनिधित्व गर्दछन् र तिनले ‘वौद्ध’को, किरातको, जैनको, ईशाइ र मुस्लिम आदीको हित संविधानमा समायोजन गर्न खोज्ने कुरै भएन । अझ सुन्छु ‘मधेश’वादिहरू त भारतका हिन्दु अतिवादीको प्रायोजनमा संचालित छन अरे । छनक पनि उस्तै छ । ‘हिन्दी’ भाषा कै कुरा लिउँ । ‘हिन्दी’ यस्तो अनौठो भाषा हो जुन दुनियामा कसैको पनि मातृ भाषा होइन । तर मधेशवादीहरू ‘हिन्दी’ भाषालाई ‘नेपाली’ सरह ‘लिङ्ग्वाफ्राङ्का’ को रुपमा संबिधानमा राख्नु पर्छ भन्दैछन् । यो त झनै खतरनाक कुरा भयो । अबको युगमा बन्दुकले सके बन्दुकले, बन्दुकले नसके व्यापारले, व्यापारले नसके केमिकल वारले (जस्तो कि अहिले स्वाइन फ्लु अमेरिकाले केमिकल बमको रुपमा बनाएर परिक्षण गरेको भन्ने पनि सुनिन्छ), कतै भाषा र साहित्यले (जस्तो कि नेल्शन मण्डेलाले भनेका थिए - ‘बृटिशहरुले दक्षिण अफ्रिका पस्दा बाइबल र अंग्रेजी भाषा दिए । हामीले आँखा चिम्लेर बाइबल र अंग्रेजी भाषा थाप्यौँ । आँखा खोलेर हेर्दा बाइबल र अंग्रेजी भाषा हाम्रो हातमा थियो तर हाम्रो मुलुक बृटिशहरुको हातमा थियो ।‘) साम्राज्य फैलाउँनेहरू सकृय छन् । फेरि कुरा अब बन्ने संबिधानको, यसले महिला, जनजाती, ईसाइ, मुस्लिम, नागरिक समाज आदीको सवाल नसमेटेपछि महिलाले, जनजातीले, दलितले, ईशाइले, मुस्लीमले र नागरिक समाजले त्यो संबिधानप्रति असहमति जनाउँनेछन् । अर्थात संबिधान जन्मिँदै इनबिल्ट असहमतिहरू लिएर जन्मिनेछ । त्यो भनेको संविधानले नै अशान्तिको विऊ मुलुकमा रोप्नेछ । कस्तो विडम्बना ! दुनियाँभरि संविधान लेखनको उद्देश्य ‘शान्ति’ प्रत्याभूत गर्नु हुन्छ, नेपालमा संविधान लेखनको उद्देश्य ‘अशान्ति’ प्रत्याभूत गर्नु भइरहेछ ।
माथि उल्लेखित बृहद पृष्ठभूमिमा मतृभाषाको सवाललाई पनि हेर्नु पर्दछ । ‘गणतन्त्र’को छहारीमा बस्ने र ‘मतृभाषाको अधिकार’ कसैले पाउँदैन भन्ने कुरा त आइएलओ १६९ र यूएनड्रिप वा बेजिङ १० जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय कानूनहरूकै बिपरित हुन्छ । यसो भएमा नेपाल सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनका आधारमा सजाय भोग्नु पर्ने हुन्छ । किनभने यी सबै अन्तरार्ष्ट्रिय कानूनहरूमा नेपालले सहमती जनाएर सहीछाप गरिसकेकोछ । तर यस सवालको अर्को पाटो पनि रहेको कुरालाई भुल्नु हुन्न । त्यो के हो भने - मातृभाषामा लेख्न पढ्न दिने तर ती मातृभाषामा पढिने र लेखिने विषयवस्तु चाहीँ मानव अधिकार असम्मत, जनजातिको अधिकार विरोधी, महिला अधिकार बिटुल्याउँने किसिमका भए त ‘मातृभाषा’को प्रयोग पनि झन विषालु किसिमले भएको ठहरिन्छ । अर्थात, ‘लिम्बुवान’ हुने तर लिम्बुहरूले अधिकार नपाउँने, ‘मिथला’ हुने तर मैथिलहरूले अधिकार नपाउँने, ‘थरुहट’ हुने तर थारुले अधिकार नपाउँने किसिमको ‘गणराज्य’हरू बनाए त फेरि पनि त्यहाँ अशान्ति हुन्छ नै । त्यसैले, अब बन्ने संबिधानमा मातृभाषा र सबैको अधिकारलाई अंतरिम संबिधानमाभन्दा पनि प्रष्ट रुपमा किटान गरिनु पर्छ । तर शंक के छ भने ‘खस भाषा’ र ‘हिन्दी भाषा’को मात्र वकालत गर्ने, अरुको मातृभाषाको अधिकार सुन्नै नचाहने ‘पार्टीहरू’ र ‘मधेशवादीहरु’का बाँदर थुन्ने चिडिया घरजस्तो संविधान सभाले जनजातीको, महिलाको, दलीतको अधिकारको कुरा संबिधानमा समेट्न सक्दैनन् जसले फेरि मुलुकमा अशान्तिको विऊ रोपिने पो हो कि ? त्यसो भए ‘नेपाल’मा दीर्घकालिन रुपमै ‘अशान्ती’ एक सँस्कार भएर रहने छ । जुन देशमा ‘अशान्ति’ भइरहन्छ त्यो देशलाई अरुले हेप्छन्, उन्नती र विकास ज्यादै सुस्त हुन्छ र विस्तारै भारतजस्तो मुलुकले भारतमै ‘विलय होउ’ भनि प्रस्ताव गर्ने आधार मिल्छ ।
११. नेपाली भाषामा लेखिरहेका मातृ भाषि लेखकलाइ के सल्लाह दिनु हुन्छ ?
प्रथम त ‘नेपाली भाषामा’ र ‘मातृ भाषि लेखक’ भन्ने तपाइँको शव्दावलीहरूको प्रयोग मिलेन । तपाइँजस्तो प्रवुद्ध व्यक्तीले यसरी सब्दावली प्रयोग गरेर महिन किसिमले विभेदि कुरा गर्नु असोभनिय कुरा हो भन्ने ठान्दछु । यसमा मेरो आपत्ति छ । यी शब्दावलिहरूको प्रयोग भित्र ‘खस’ भाषालाई चाहीँ ‘नेपाली’ भाषा र नेपालको अन्तरिम संविधानले नै ‘राष्ट्र भाषा’को रुपमा स्वीकारी सकेको अन्य सबै भाषाहरूलाई चाहीँ ‘मातृभाषा’ भनि पश्चगामी सोच झल्किन्छ जुन अब असंबैधिनक कुरा पनि हो । यो असंवेदनशीलताप्रति मेरो समवेदनशील कमेण्ट हो । ‘खस’ भाषा (तपाइँले ‘नेपाली भाषा’ भनेको)मा लेखिरहेका अन्य भाषाका लेखकहरू (तपाइँले ‘मातृभाषि’ भनेका)हरू दुइ किसिमका छन् । पहिलो किसिमकाले आमाको दूध पुरै विर्सेर ‘हिन्दु’ अवधारणा र मिथकको वरिपरि बसेर साहित्य सृजना गरे वा आफ्नो कुराहरू सम्प्रेशण गरे वा त्यो गर्न कुनै कारणवश वाध्य भए । यस कोटीमा भूपि शेरचन, कृष्णचन्द्रसिं प्रधान जस्ता केही जनजाति लेखकहरू पर्दछन् । दोस्रो किसिमकाहरू सचेत रुपमा आफ्नै जातीय ‘अवधारणा’ र ‘मिथक’हरू र समाजका अन्य सबै सँस्कृति समेतको फ्युजन गरेर साहित्य सृजना गर्न जुटेका देखिन्छन् । जस्तै सूर्गालाल श्रेष्ठ, वैरागी काइँला । हाल ए पछिल्लो पुस्ताका असंख्य कवि लेखकहरु यस धारको मोर्चामा डटेका छन् र यो एउटा कसैले पनि रोक्नै नसक्ने आन्दोलनका रुपमा अघि बढीरहेछ । पहिले पहिले रामायण, महाभारतको पात्रसँग मिल्ने नाम राखेर काव्य रचना गरे मात्र त्यो ‘काव्य’ ठहरिन्थ्यो । तर रायनको गिति काव्यको नाम राई भाषाको ‘सिम्मा’ शव्द सबैले मन पराए । त्यस काव्यका नायकको नाम ‘ड्याङसु’ कति मजाले सुहायो । हुँदा हुँदा अमर तुम्याङले ईमानसिं चेमजोङलाई नायक बनाएर सिरिजोङगा लिपीमा महाकाव्य णे ळैकीशखै । मैथली, मगर, गुरुङ, थारू, नेवार, शेर्पा, तामाङ, राई लगायत नेपालका सबैजसो राष्ट्र भाषाहरूमा आज गीतका क्यासेट धमाधम निस्किरहेछन् र चलचित्र समेत फटाफट निर्माण भइरहेछन् । अब बल्ल नेपालका बिभिन्न राष्ट्र भाषामा नेपालको जातीय विविधताको मोजेकका रुपमा सही तस्विर आउँन थालेकोछ । यही प्रवृत्तिले नै ‘नेपाली साहित्य’को साँचो रुप ग्रहण गर्नु बाहेक अर्को बिकल्प छैन । त्यसैले सबै जातका लेखक, साहित्यकार र कविहरूले आफ्नै जातीय (दार्शनिक) अवधारणा, कथा, सवाल, मिथकहरू, बिम्बहरू, प्रतिकहरू, उपमाहरुको प्रयोग गरेर साहित्य सृजना गर्नु पर्दछ । यसरी मात्र साँचो अर्थमा नेपाली साहित्य नेपालको साझा साँस्कृतिक धरोहरका रुपमा विकसित हुनेछ ।
१२. अबका दिनमा मातृभाषा र तिनका साहित्यलाई कसरी विकाश गर्नु पर्ला ?
ओहो, फेरि ‘मातृ भाषा’? नेपालका कुनै पनि राष्ट्र भाषा र तिनको सहित्यको विकाश आफ्नो भाषा बोल्ने लेख्ने समुदाय आफैले गर्छ । अरुले त बंग्याउँने वा गलत तरिकाले प्रयोग गर्ने मात्र हुन् । हो, मुलुकका सबै राष्ट्र भाषाको विकासमा प्राविधिक सहयोग गर्ने सरकारको दायित्व हो । जस्तै: ती भाषाहरूमा लिखित कविता, कथा, उपन्यास, व्याकरण, निवन्ध र लोक सहित्य पढनु पर्ने गरी विश्वविद्यालयहरूका कोर्समा राख्ने व्यवस्था सरकारले गर्नै पर्छ । ती भाषाहरुको विकासका निम्ती प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा सरकारले छुट्टै विभाग राख्नै पर्छ । अब बन्ने प्रान्तहरुमा बिभिन्न भाषामा सरकारले स्कुल देखि कलेजसम्म पठनपाठन सन्चालन गराउँनै नीति अबलम्बन गर्नै पर्छ । सरकारले स्कुल देखि कलेजसम्म बिभिन्न भाषामा पठनपाठनका लागी चाहिने पाठ्य पुस्तकहरू तैयार गराउँने नीति अबलम्बन गर्नै पर्छ । बिभिन्न भाषामा विद्यावारिधी गर्नेलाई विशेष कोष खडा गरी सहयोग दिनै पर्छ । बिभिन्न भाषामा अनुसन्धान गर्नेहरूका लागि सरकारले विशेष कोष स्थापना तथा सञ्चालन गर्ने पर्छ । बिभिन्न भाषामा प्रकाशित हुने पत्रिकाहरूलाई बिजुली, फोनको बिशेष सुबिधाका साथै प्रिन्टिङप्रेश स्थापना गर्नेलाई भन्सार तथा कर छुटको विशेष सहुलियत सरकारले दिनै पर्छ । बिभिन्न भाषाका पत्रकारहरूलाई बस भाडादेखि हवाइजहाजको भाडामा र औषधि उपचारमा विशेष सहुलियत सरकारले दिनै पर्छ । बिभिन्न भाषामा रेडियो तथा टेलिभिजन कार्यक्रम उत्पादन तथा प्रसारणका निम्ती सरकारले विशेष सहयोग दिनै पर्छ । यत्ति गरे नेपालका बिभिन्न राष्ट्र भाषा तथा तिनको साहित्यको विकाश हुँदै जान्छ । तपाइँ नै भन्नोस त सरकारले यत्ति मात्र गरे भाषा र साहित्यमा लाग्ने कतिले रोजागारि पाउँछन्? यसरी हाम्रो आफ्नै मुलुकका भाषा र साहित्यले केही मानिसलाई पाल्छ र यही मुलुकमा तामाङ विशेषज्ञ, लिम्बु विशेषज्ञ, गुरुङ विशेषज्ञ, थारु विशेषज्ञ, नेवार विशेषज्ञ, शेर्पा विशेषज्ञ, मैथिली विशेषज्ञ, चेपाङ विशेषज्ञ, दनुवार विशेषज्ञ, लेप्चा विशेषज्ञ सयौँको संख्यामा उत्पादन हुनेछन् । यसरी हाम्रै मुलुकका भाषाले केही मानिसको हैसियत उठाउँन ठोक योगदान गर्नेछन् । तर के गर्ने? लाजै मर्नु त तब हुन्छ जब पटक पटक कुनै गोरो छाला भएको मानिस नेपाल आउँदा ‘त्यो त तामाङ विशेषज्ञ हो’ वा ‘त्यो त नेपाल विशेषज्ञ हो’ भन्दै सरकारले सम्मान गर्छ र त्यो फिरंगीको मुखबाट आफ्नै मुलुकका बारेमा पुराण सुन्न पर्छ । कस्तो बिडम्बना हो यो? सकारात्मक सोच राखेर ‘सबै भाषाको उत्थान नै नेपाली भाषा र साहित्यको उत्थान हो’ भन्ने कुरा सबैभन्दा पहिले स्वीकार गरे तिनको उत्थान गर्ने उपाय जत्ति छन् र नेपाली साहित्यले पक्रेको दिशा पनि यही हो ।
१३. तपाई प्रायः विदेश भ्रमणमा गैरहनु हुन्छ । पछिल्लो समयमा बेलायतमा हुनुहुन्थ्यो । त्यहाँ नेपाली साहित्यका लागि के कस्ता गतिविधि भएको देख्नु भयो ?
हो, म यसपाली १ महिना आफन्तहरूसँग भेटघाटमा बेलायत गएर आएँ । मैले त्यतिबेला संलग्न नहुने नै निर्णय गरेर साहित्यिक गतिविधीहरुमा सामेल भइन । त्यहाँ गएको खबर पनि ज्यादै थोरैलाई मात्र गरेँ । बेलायतको ४०० किलोमिटरजति भाइ मैत लिम्बुले घुमाए तर कहीँ कतै पनि ‘औपचारिक’ कार्यक्रमले डिष्टर्व गरेन । त्यसैले ‘बेलायतमा नेपाली साहित्य’को गतिविधी बारे ताजा कुरा मैले थाहा पाइन । तथापि, त्यहाँ नेपाली भाषा र साहित्य फष्टाइरहेको सूचकका रुपमा नेपाली भाषाकै साप्ताहिक पत्रिकाहरु पढेँ । जसमा कथा र कविता पनि छापिएका थिए । नेपाली भाषामै टिभी च्यानेल पनि चलिरहेको रहेछ जसमा नेपालीहरूको जीवन र उनका जल्दाबल्दा सवालहरुका साथै नेपाली गीत-संगीत पनि प्रसारण हुँदो रहेछ । त्यहाँ मेरा आफन्त गुरुङ परिवारलाई भेट्न रेरिङ जाँदा मलामी जस्तो पनि हुनु पर्‍यो । एउटा चिहानको लागि तीन हजार पाउण्ड तिरेर (तमुँधीँको संयोजनमा) जमिन किनेको र गुरुङ विधीमै गाजाबाजा बजाउँदै अन्तेष्ठी गर्दा गुरुङ बाजागाजा सुनेर बेलायती गाईहरु चर्दाचर्दै तर्सेर ठाडो पुच्छर लाएर भागेको, पsssssर पुगेपछि फेरि आफ्ना कान ठाडो पारेर ती गाईहरू बाजा बजेको ठाउँ नजिक आएको तर बाजा बजेको सुन्ने बित्तिकै फेरि तर्सेर ठाडो पुच्छर लाएर भागेको देखेँ । मैले आशफोर्डमा लिम्बुहरूको किरात याकथुङ चुम्लुङ यूकेले सन् २०१४ सम्ममा आफ्नो माङहिम (मन्दिर) निर्माण सम्पन्न गर्ने योजना बनाएर अभियानमा लागेको सुनेँ । घुम्दाघुम्दै मैले हिन्दु मन्दिरहरू पनि विम्बलेमा देखेँ । बेलायत पुगेपछि नेपालीहरूले ख्रिश्चियन धर्म ग्रहण गरेको पनि पाएँ । बेलायत बसोबास गर्ने नेपालीहरूका पेसागत पक्षको सोधखोज गर्दा विभिन्न पेशामा संलग्न नेपालीहरु रहेको कुरा त्यहाँका जानिफकारहरुले जानकारी दिएका छन् । जस्तै १) एउटा सानो समुह नेपाली डाक्टरहरुको रहेछ; २) नर्श पेसामा नेपाली दिदीबहिनीहरू निक्कै रहेछन्; ३) सेक्युरिटी सेवामा कार्यरत भूपू बृटिस सेनाहरूको एउटा ठूलो जमात रहेछ; ४) लरी ड्राभरहरूको पनि एउटा सानो जमात रहेछ; ५) फाट्टफुट्ट आफ्नै व्यापार (रेष्टुरेण्ट वा प्रोभिजनल पसल) चलाउँनेहरू पनि रहेछन्; ६) बेलायती सेनामा (बिएनओ समेत) संलग्न नेपालीहरूको बलियो जमात पनि रहेछ; ७) अध्यनका निम्ती गएकाहरूको पनि एउटा जमात रहेछ; ८) दुइ-चार जना प्राध्यापन पेसामा पनि संलग्न नेपालीहरू रहेछन्; ९) एकजना (हाल दुई जना) राजनीतिमा पनि लागेर कौन्सिलर (नेपालको वडा अध्यक्षजस्तो) समेत भएका नेपालीहरु पाइए; र अन्तमा ९) एउटा ठूलो जमात लेबर काममा संलग्न रहेछ ।
त्यहाँका नेपालीहरूको शिर ‘घर’को र ‘कार’को ‘मोडगेज’के किचेको हुँदो रहेछ । त्यसै गरेर श्रीमान-श्रीमती दुबैले काम गर्नु पर्ने भएकोले बच्चाहरुको हेरचाह बा-आमाले गर्न नभ्याउँदा कि त टिभी, कि त कम्पयुटरले बेबी शिटरको काम गरिदिँदा रहेछन् । जसले गर्दा बा-आमाले भन्दा टिभि, कम्प्युटर र त्यहीँको स्कूलले सिकाएको सँस्कार बच्चाहरुको रगतमा पसिसकेको देखियो । छिप्पिएर गएका नेपाली महिला-पुरुषहरू ‘नेपालै फर्केर आनन्दसँग आफ्नै मातृभूमिमा मर्ने’ कुरा त सोच्दा रहेछन् तर त्यहाँको रिनमै भए पनि प्राप्त सुख-सुविधा गुमाउँन पनि सकिन्न कि भन्ने दुबिधामा रहेछन् । टिन एजमा बेलायत छिरेकाहरु पनि ‘नेपाली थिङकिङ ईङलिस ह्याबिट’को चेपाईमा परेका रहेछन् । दुधे बालक अवस्थामै बेलायत छिराइएकाहरूको ‘बोली र स्वाभाव सबै अंग्रेजी, अनुहार मात्र नेपाली’ जस्तो देखिँदो रहेछ । कम पढेकाहरुले पनि अंग्रेजी बोल्ने कोर्स गरेर लेबरको काम गरिरहेका रहेछन् जसले गर्दा घरको मुल व्यक्तीमा आर्थिक भार अलि कम हुँदो रहेछ र अलि अलि कमाउँने छोराछोरीहरूसँको बा-आमाको सोचाई पनि सकारात्मक हुँदो रहेछ । केटाकेटीको शिक्षा र स्वस्थ्य पुरै निशुल्क भएकोले पनि बेलयात धेरैको निम्ती आकर्षक रहेछ । अझ बुढेसकालमा सरकारले नै हेरचाह गरिदिने सुबिधा भनेजस्तै रहेछ । दुइवटा कुकुर पाल्ने बृटिशले कुकुरकै भत्ताले खान पुर्‍याउँदो रहेछ । दुइजना बच्चाकी समगल मदर भयो भने पनि मज्जाले पुग्ने भत्ता पाउँदा रहेछन् । जिपिएस (टमटम)को प्रयोगले गर्दा पोष्टकोड हाले पछि त्यसैले चाहेको घरमै पर्‍याउँदो रहेछ जसले गर्दा गाडी चलाउँन सजिलो रहेछ । ट्राफिक पुलिसको काम सडकमा जडान गरिएका लाखौँ क्यामराले गर्दा रहेछन् । कसैले ट्राफिक नियम मिचे क्यामेराले खिचेर ३ दिन भित्र प्रमाण सहित फाइन घरमा आइपुग्दो रहेछ । ३ वा ४ चोटी गल्ति गरेपछि ड्राइभिं लाइसेन्स नै खोसिने रहेछ । यो जस्तो ठूलो सजाय त्यहाँ केही नहुने रैछ । लरी हाँक्नेले तोकिएको समयसिमा पुगेपछि १ घण्टा आराम गर्‍यो कि गरेन? भन्ने समेत क्यामराले अनुगमन गर्दो रहेछ । नगरेको पाइए उही कडा सजाय । बेलायत बस्नेहरुको स्वास्थ्य समस्याको रुपमा ‘मोटोपना’ रहेछ । त्यहाँ बढी मासु र बोसोयुक्त खाना खाँदा रहेछन् जसले गर्दा कोलेष्ट्रोल बढेकाहरुको संख्या धेरै रहेछ । खाना पनि सबै तैयारी सुपर मार्केटमा पाइँदो रहेछ । घरमा सिर्फ ततायो खायो । बेलायतको आर्थिक अबस्था अहिले रिरेसशनले गर्दा निकै अपठ्यारोमा परेको रहेछ । जसलाई अहिले ‘स्टेरोइड’मा बाँचेको अर्थव्यवस्था भन्दा रहेछन् । रिसेशनले पनि यूकेलाई सन २०११ सम्मै दु:ख दिने देखिन्छ भनि पत्रपत्रिकामा पढन पाईयो । सन २०१० को लागी यूकेले १७० बिलियन पौण्ड रिण नलिए देशै नचल्ने अवस्था रहेछ । सबै विचार गर्दा (एकजना अर्थशास्त्रीको विचारमा) सन् २०१०मा कर बढाउँनु बाहेक उपाय छैन । त्यसैले भूपु लाहुरेहरूको पेन्शिन बढाउँने कुरामा पनि बृटिश सरकारले असमर्थता देखाउँने सम्भावना देखियो । यही आर्थिक र मानसिक परिस्थितीमा बाँचेको नेपाली जीवनशैली र बेलायती-नेपाली साहित्य पनि यसैको वरिपरि घुमेको होला भनि अन्दाज गरेकोछु । कवि टंक वनेमले चाहीँ बर्मिङघमको घरैमा बोलाए र उनको श्रीमती तथा छोरासँग पारिवारिक वातावरणमा सहित्यबारे केही कुराकानी भयो । जसबाट मैले बेलायतमा नेपाली साहित्य लेख्नेहरूले सबैभन्दा धेरै कविता लेख्दो रहेछन् भनि थाहा पाएँ ।

देवेन्द्र सुर्केलीसँगको कुराकानी

2009-09-05T08:47:00.000-07:00

कोशी अञ्चल तेह्रथुम जिल्ला ओयाकजुङमा वि.सं. २०३८ साल फागुन महिनामा साहित्यकार देवेन्द्र सुर्केलीले यस धरतीमा पहिलो पटक आँखा खोल्नु भएको हो । विभिन्न पत्रपत्रिकाको सम्पादन साथै विभिन्न संघसंस्थमा आवद्ध रहेर क्रियासील भैरहनु भएको छ । खासगरि हाल मलेसीयामा विश्वविद्यालयको शिक्षा आर्जन गर्न जानु भएको हो । र त्यहाँ रहेर पनि साहित्य लेखनमा उनको हात निरन्तर चलिरहेको छ । त्यसैको कदर स्वरुप उनलेअन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार समेत पाउँन सफल हुनु भयो। उनै प्रखर साहित्यकार देवेन्द्र सुर्केलीसँग लिम्बुवान ब्लगका ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले कुराकानी गरेको अंश पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरिएको छ । देवेन्द्र सुर्केलीको वैयक्तिक विवरण हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

१.हाल मलेसिया बसार्इको दिनचर्या तपाईको कसरी चलिरहेको छ ? समग्रमा मलेसियामा बसोबास गर्ने नेपालीहरूको स्थिति कस्तो छ ?

बास्तवमा प्रवासको बसाइँ एकदम साहित्यिक माहौलभित्र रहेको हुन्छ । कम्पनीको होस्टलमा साहित्य हुन्छ । मेसिनमा साहित्य हुन्छ । घरको अभाव सुनेर साहित्य जन्मन्छ भने पूर्वपश्चिमका नेपालीहरुको एकापसमा मिलेर बस्दाको क्षणले पनि साहित्य जन्माइरहेको हुन्छ । म अध्ययनको क्रममा मलेसियामा रहेता पनि रोजगारीको निमित्त मलेसिया आएका नेपालीहरुसँगै सँधै रहन्छु । उनीहरुको मायाप्रेम, स्नेह, परस्पर सहयोग, दुःखपीडा इत्यादिले नै साहित्य लेखनमा घच्घच्याईरहन्छ ।
३.केहि समय अगाडी मलेसिया रहेर पनि नेपाली साहित्यमा निरन्तर क्रियासिल रहनु भएकाले पुरस्कार पनि पाउनुभयो यसलाई कसरी लिनु भएको छ ?

निश्चय नै म धेरै भन्दा धेरै खुशी हुनुपुगेको छु । किनभने मलेसियामा साहित्य फस्टाउँदो छ । फस्टाउँदो साहित्यको परिधिभित्र मैले मलेसियाको नेपालीहरुको विचमा ऐतिहासिक अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार पाएको छु । यसले के देखाएको छ भने मलेसियामा रही अर्कालाई बेचेको समयलाई उवारेर गरिएको सिर्जनाको उचित मुल्याकंनको शुरुवात भयो भन्ने लिएको छु ।
४.तपाईको नयाँ कृति नआएको केहि समय भयो त्यसैले नयाँ कृति ल्याउँने तरखरमा पो हुनुहुन्छ कि ?

मेरो दुर्इ कृति पहिले नै प्रकाशित भएका थिए । मलेसिया आएर पनि एक कृतिको तयारी गरेको छु । तर प्रकाशन कहिले गर्ने भनेर समय पर्खिरहेको छु ।
५.तपाई कवि तथा गीतकार मात्र नभएर साहित्यका विभिन्न विधामा कलम चलाई रहनु भएको छ यसरी विभिन्न विधामा कलम चलाउँदा तपाईलाई कस्तो महसुस हुन्छ ?

साहित्यको विभिन्न विधामध्ये कविता, गीत, कथा, उपन्यास, निबन्ध, मुक्तक इत्यादि पर्ने भएकोले र यी सबै कुरा लेख्ने भएकोले साहित्यकार हुन पुगेका हुन् । जसरी कथालाई बढि प्राथमिकता दिनेलाई कथाकार, गजललाई प्राथमिकता दिनेलाई गजलकार भनेझै सम्पूर्ण विधालाई समेट्न सके पूर्ण साहित्यकारको पंक्तिमा पर्न सकिन्छ । मैले पनि सबै विधालाई लेख्ने कोशिषमा छु, तर पनि कविता, गीत, गजल र कथाभन्दा अन्यमा पुगिहाल्न सकेको छैन । भरसक विभिन्न विधामा कलम चलाउन पाए आफूलाई पूर्ण साहित्यको बाटोमा लागे भन्ने महसुस हुनेछ ।
६.समाजको लागि एउटा लेखकको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ? र, तपाई किन लेख्नु हुन्छ ?

साहित्य समाजको दर्पण हो, वा साहित्यले समाज डोर्‍याउँछ भन्ने कुराहरु धेरै पुराना भए । साहित्यले सँधै समाजको आलोचना, समालोचना गरिरहेको हुन्छ । जसले अपूर्ण सामाजिक तत्वहरुलाई पूर्ण बनाउँछ भने समाज चलाउने व्यक्ति, परिवारको मनोवृति नयाँ शिराबाट चलाउन हरदम कोशिष गरिरहेको हुन्छ । लेखकले त्यही गर्छु वा लेख्छु भनेर लेखिरहेका हुँदैन तर लेखनी विषयवस्तु त्यसरी नै निकाली रहेको हुन्छ । जहाँसम्म मेरो लेखनीको सोधाई छ, म चाही बढि समाजमा घटिरहेको तर प्रस्फुरण नगरिएको विषयबस्तु खोज्नु रुचाउँछु ।
७.साहित्यको अलवा वेभ सञ्चारकर्मी पनि हुनुहुन्छ यसमा तपाईलाई कुनै कठिनाईहरू आईपर्दैन ? अथवा साहित्य लेख्नमा वाधा पार्दैन ?

विशेषतः मेरो पेशा पूर्णरुपमा पत्रकारितातर्फ खिचिएको छ । थोरै ग्राफिक डिजाइनतर्फनमोडिएको होइन तर बढि चाही पत्रकारिताले जीतेको छ । घटनालाई छिटो रुपमा प्रस्तुत गर्दा समाचार बन्ने र त्यही घटनालाई विस्तृत पार्दा साहित्य बन्ने भएकोले कुनै घाटा पर्दैन । बरु सहयोग पुगिरहेको हुन्छ ।
८.मलेसिया बसेर नेपालको राजनैतिक वर्तमान परिस्थितिलाई कसरी मुल्याङकन गरिरहनु भएको छ ?

नेपालको राजनीतिलाई नजिकबाट बुझ्न त प्रवास आउनपर्ने रहेछ । किनभने यहाँ सबै क्षेत्र, जाति, प्रदेशका मानिससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्न सकिन्छ । देशको अवस्था कस्तो छ, देशलाई कसरी समिकरण गर्दा सजिलो हुन्छ भन्ने कुरा यहाँ प्रत्यक्ष बुझ्न सकिन्छ । अहिले नेपालको अवस्था तरल रहेको छ । तरलतामा बगिरहेको कारण जहाँ खाल्डो पर्‍यो त्यही जाकिने अवस्था छ । प्रवासमा हुनेहरुले नेपालको अर्थतन्त्रलाई सकेसम्म धानिरहेका छन् ।
९.तपाई लिम्बुवानको लिम्बू साहित्यकार हुनु भएकोले हालको संघीय लिम्बुवानको विषयलाई कसरी विश्लेषण गर्नु हुन्छ ?

धेरै पछिसम्म राज्यको स्वरुपमा रहेको एकमात्र भूभाग भनेको लिम्बुवान हो । फेरि संघात्मक स्वरुपमा पुनर्संरचना गर्दा पनि पहिले लिम्बुवान दिनुपर्ने हुन्छ । अहिले चलिरहेको देशको पुनर्संरचना विषयहरु जाति, भाषा, प्राकृतिक सम्पदा, भौगोगिक अवस्थाको आधारमा संघात्मक बनाउने सम्बन्धमा जातिको आधारमा संघात्मक राज्य हुने पहिलो अवसर लिम्बुवानलाई दिइनुपर्छ ।
१०.बिदेशमा रहेर लिम्बूभाषाको सर्वाङगीण विकास गर्न हामीजस्ता लिम्बू साहित्यकारहरूले कस्तो भूमिका निभाउँन सकिएला ?

संसारका सबै कुनामा रहेका लिम्बूहरुले लिम्बूवानको लागि जुट्नुपर्नेछ । भोलीको लिम्बुवान स्वायत्त राज्य स्थापना भएको खण्डमा विभिन्न मुलुकमा रहेका इन्जिनियर, डाक्टर, लेक्चरल, लिम्बुवानलाई नमुना राज्यको रुपमा खडा गर्नको लागि अहिलेदेखि नै तयारी अवस्थामा रहनुपर्दछ भने लेखक, साहित्यकारहरुले लिम्बुवानको साहित्यिक धरातलको आवश्यक तर्जुमा गर्दे लैजादा राम्रो होला ।

११.यो संसारमा जन्म लिनुलाई कसरी लिनु भएको छ ?

पहिलो प्राकृतिक नियम मानेको छु मैले जन्मलाई । त्यसपछि आउँछ सफलता र असफलताको कुरा । सृष्टिले एउटा खोक्रो शिशुको रुपमा जन्म दिएको हुन्छ, त्यसपछि नै मर्दा सफलता पाएर या असफलता भएर मर्छ । जन्मदेखि मृत्युसम्मको कुरा यति हुन् ।
१२.संसारमा सवैभन्दा माया लाग्ने बस्तु के हो तपाईको ? र जीवनमा गरुँगरुँ लागि रहने कुरा के हो ?परिवार र आफ्नो भूमि । किनभने विदेशका केही विकसित ठाउँमा पुगेपछि त्यो ठाउँले लोभ्याउनको सट्टा आफ्नो गाउँठाउँमा कहिले यस्तो बन्ला भनेर पिरलो लाग्न थाल्छ ।
१३.लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकमको तर्फवाट संसारभर छरिएर रहेका पाठकहरूलाई केही शन्देस दिन चाहनु हुन्छ कि ?

सबैभन्दा पहिले सकारात्मक सोँच राखौ भन्ने कुरा दिन चाहन्छु । केही नकरात्मक कुरा नै भएता पनि त्यहाँ सकारात्मक पक्ष छ कि छैन भन्ने कुरा खोजियो, विस्तारै सकारात्मकताले जित्दै जानेछ भन्ने कुरा नेपालमा रहनुहुने र संसारभर रहनुहुने पाठकहरुमा बाँड्न चाहन्छु ।

2009-09-05T08:45:00.000-07:00

मलेसियामा मेरो जीवनयापन सामान्य रुपमै चलिरहेको छ । बिहान उठेदेखि नेपाली समाचार सुन्ने, पढ्ने र सम्पादन गर्नेदेखि लिएर मलेसियामा भएगरेका गतिविधिहरुको संकलन गर्ने कार्यमै दिन बितिरहेको छ । समग्रमा मलेसियामा बसोबास गर्ने नेपालीहरुको स्थिति बिचबाट नै बगेको छ । धेरै राम्रो पनि छैन । धेरै नराम्रो पनि छैन ।
२.मलेसियामा अध्ययनको क्रमसँगै नेपाली साहित्यलाई निरन्तर लेखिरहनु भएको छ यसरी विदेशमा रहेर पनि साहित्य लेख्नुपर्छ भनेर केले घचघच्याउँछ ?बास्तवमा प्रवासको बसाइँ एकदम साहित्यिक माहौलभित्र रहेको हुन्छ । कम्पनीको होस्टलमा साहित्य हुन्छ । मेसिनमा साहित्य हुन्छ । घरको अभाव सुनेर साहित्य जन्मन्छ भने पूर्वपश्चिमका नेपालीहरुको एकापसमा मिलेर बस्दाको क्षणले पनि साहित्य जन्माइरहेको हुन्छ । म अध्ययनको क्रममा मलेसियामा रहेता पनि रोजगारीको निमित्त मलेसिया आएका नेपालीहरुसँगै सँधै रहन्छु । उनीहरुको मायाप्रेम, स्नेह, परस्पर सहयोग, दुःखपीडा इत्यादिले नै साहित्य लेखनमा घच्घच्याईरहन्छ ।
३.केहि समय अगाडी मलेसिया रहेर पनि नेपाली साहित्यमा निरन्तर क्रियासिल रहनु भएकाले पुरस्कार पनि पाउनुभयो यसलाई कसरी लिनु भएको छ ?निश्चय नै म धेरै भन्दा धेरै खुशी हुनुपुगेको छु । किनभने मलेसियामा साहित्य फस्टाउँदो छ । फस्टाउँदो साहित्यको परिधिभित्र मैले मलेसियाको नेपालीहरुको विचमा ऐतिहासिक अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार पाएको छु । यसले के देखाएको छ भने मलेसियामा रही अर्कालाई बेचेको समयलाई उवारेर गरिएको सिर्जनाको उचित मुल्याकंनको शुरुवात भयो भन्ने लिएको छु ।
४.तपाईको नयाँ कृति नआएको केहि समय भयो त्यसैले नयाँ कृति ल्याउँने तरखरमा पो हुनुहुन्छ कि ?मेरो दुर्इ कृति पहिले नै प्रकाशित भएका थिए । मलेसिया आएर पनि एक कृतिको तयारी गरेको छु । तर प्रकाशन कहिले गर्ने भनेर समय पर्खिरहेको छु ।
५.तपाई कवि तथा गीतकार मात्र नभएर साहित्यका विभिन्न विधामा कलम चलाई रहनु भएको छ यसरी विभिन्न विधामा कलम चलाउँदा तपाईलाई कस्तो महसुस हुन्छ ?साहित्यको विभिन्न विधामध्ये कविता, गीत, कथा, उपन्यास, निबन्ध, मुक्तक इत्यादि पर्ने भएकोले र यी सबै कुरा लेख्ने भएकोले साहित्यकार हुन पुगेका हुन् । जसरी कथालाई बढि प्राथमिकता दिनेलाई कथाकार, गजललाई प्राथमिकता दिनेलाई गजलकार भनेझै सम्पूर्ण विधालाई समेट्न सके पूर्ण साहित्यकारको पंक्तिमा पर्न सकिन्छ । मैले पनि सबै विधालाई लेख्ने कोशिषमा छु, तर पनि कविता, गीत, गजल र कथाभन्दा अन्यमा पुगिहाल्न सकेको छैन । भरसक विभिन्न विधामा कलम चलाउन पाए आफूलाई पूर्ण साहित्यको बाटोमा लागे भन्ने महसुस हुनेछ ।
६.समाजको लागि एउटा लेखकको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ? र, तपाई किन लेख्नु हुन्छ ?साहित्य समाजको दर्पण हो, वा साहित्यले समाज डोर्‍याउँछ भन्ने कुराहरु धेरै पुराना भए । साहित्यले सँधै समाजको आलोचना, समालोचना गरिरहेको हुन्छ । जसले अपूर्ण सामाजिक तत्वहरुलाई पूर्ण बनाउँछ भने समाज चलाउने व्यक्ति, परिवारको मनोवृति नयाँ शिराबाट चलाउन हरदम कोशिष गरिरहेको हुन्छ । लेखकले त्यही गर्छु वा लेख्छु भनेर लेखिरहेका हुँदैन तर लेखनी विषयवस्तु त्यसरी नै निकाली रहेको हुन्छ । जहाँसम्म मेरो लेखनीको सोधाई छ, म चाही बढि समाजमा घटिरहेको तर प्रस्फुरण नगरिएको विषयबस्तु खोज्नु रुचाउँछु ।
७.साहित्यको अलवा वेभ सञ्चारकर्मी पनि हुनुहुन्छ यसमा तपाईलाई कुनै कठिनाईहरू आईपर्दैन - अथवा साहित्य लेख्नमा वाधा पार्दैन ?विशेषतः मेरो पेशा पूर्णरुपमा पत्रकारितातर्फखिचिएको छ । थोरै ग्राफिक डिजाइनतर्फनमोडिएको होइन तर बढि चाही पत्रकारिताले जीतेको छ । घटनालाई छिटो रुपमा प्रस्तुत गर्दा समाचार बन्ने र त्यही घटनालाई विस्तृत पार्दा साहित्य बन्ने भएकोले कुनै घाटा पर्दैन । बरु सहयोग पुगिरहेको हुन्छ ।
८.मलेसिया बसेर नेपालको राजनैतिक वर्तमान परिस्थितिलाई कसरी मुल्याङकन गरिरहनु भएको छ ?नेपालको राजनीतिलाई नजिकबाट बुझ्न त प्रवास आउनपर्ने रहेछ । किनभने यहाँ सबै क्षेत्र, जाति, प्रदेशका मानिससँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्न सकिन्छ । देशको अवस्था कस्तो छ, देशलाई कसरी समिकरण गर्दा सजिलो हुन्छ भन्ने कुरा यहाँ प्रत्यक्ष बुझ्न सकिन्छ । अहिले नेपालको अवस्था तरल रहेको छ । तरलतामा बगिरहेको कारण जहाँ खाल्डो पर्‍यो त्यही जाकिने अवस्था छ । प्रवासमा हुनेहरुले नेपालको अर्थतन्त्रलाई सकेसम्म धानिरहेका छन् ।
९.तपाई लिम्बुवानको लिम्बू साहित्यकार हुनु भएकोले हालको संघीय लिम्बुवानको विषयलाई कसरी विश्लेषण गर्नु हुन्छ ?धेरै पछिसम्म राज्यको स्वरुपमा रहेको एकमात्र भूभाग भनेको लिम्बुवान हो । फेरि संघात्मक स्वरुपमा पुनर्संरचना गर्दा पनि पहिले लिम्बुवान दिनुपर्ने हुन्छ । अहिले चलिरहेको देशको पुनर्संरचना विषयहरु जाति, भाषा, प्राकृतिक सम्पदा, भौगोगिक अवस्थाको आधारमा संघात्मक बनाउने सम्बन्धमा जातिको आधारमा संघात्मक राज्य हुने पहिलो अवसर लिम्बुवानलाई दिइनुपर्छ ।
१०.बिदेशमा रहेर लिम्बूभाषाको सर्वाङगीण विकास गर्न हामीजस्ता लिम्बू साहित्यकारहरूले कस्तो भूमिका निभाउँन सकिएला ?संसारका सबै कुनामा रहेका लिम्बूहरुले लिम्बूवानको लागि जुट्नुपर्नेछ । भोलीको लिम्बुवान स्वायत्त राज्य स्थापना भएको खण्डमा विभिन्न मुलुकमा रहेका इन्जिनियर, डाक्टर, लेक्चरल, लिम्बुवानलाई नमुना राज्यको रुपमा खडा गर्नको लागि अहिलेदेखि नै तयारी अवस्थामा रहनुपर्दछ भने लेखक, साहित्यकारहरुले लिम्बुवानको साहित्यिक धरातलको आवश्यक तर्जुमा गर्दे लैजादा राम्रो होला । ११.यो संसारमा जन्म लिनुलाई कसरी लिनु भएको छ ?पहिलो प्राकृतिक नियम मानेको छु मैले जन्मलाई । त्यसपछि आउँछ सफलता र असफलताको कुरा । सृष्टिले एउटा खोक्रो शिशुको रुपमा जन्म दिएको हुन्छ, त्यसपछि नै मर्दा सफलता पाएर या असफलता भएर मर्छ । जन्मदेखि मृत्युसम्मको कुरा यति हुन् ।
१२.संसारमा सवैभन्दा माया लाग्ने बस्तु के हो तपाईको ? र जीवनमा गरुँगरुँ लागि रहने कुरा के हो ?परिवार र आफ्नो भूमि । किनभने विदेशका केही विकसित ठाउँमा पुगेपछि त्यो ठाउँले लोभ्याउनको सट्टा आफ्नो गाउँठाउँमा कहिले यस्तो बन्ला भनेर पिरलो लाग्न थाल्छ ।
१३.लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकमको तर्फवाट संसारभर छरिएर रहेका पाठकहरूलाई केही शन्देस दिन चाहनु हुन्छ कि ? सबैभन्दा पहिले सकारात्मक सोँच राखौ भन्ने कुरा दिन चाहन्छु । केही नकरात्मक कुरा नै भएता पनि त्यहाँ सकारात्मक पक्ष छ कि छैन भन्ने कुरा खोजियो, विस्तारै सकारात्मकताले जित्दै जानेछ भन्ने कुरा नेपालमा रहनुहुने र संसारभर रहनुहुने पाठकहरुमा बाँड्न चाहन्छु ।

भानेन्द्रकुमार सम्वाहाम्फेसँगको कुराकानी

2009-05-19T20:11:00.000-07:00

वि.सं. २०१९-०४-०४ मा जन्मनु भएका राजनितिकर्मी,उद्यमी तथा साहित्यकार भानेन्द्रकुमार सम्वाहाम्फे धरान नगरपालिका, वडा नम्बर १५,सुनसरी जिल्ला, कोशी अञ्चलका स्थायी वासीन्दा हुन् । तर अस्थार्इरुपले काठमाण्डौ महानगरपालिका, वडा नम्बर ३, जलढुङ्गा मार्गमा बस्दै आउँनु भएको छ । वहाँले हङ्गकङ्ग थाइलैण्ड, भारत र दक्षिण कोरिया आदि देशहरु भ्रमण गरिसक्नु भएको छ । हाल स्पार्क हाइड्रोइलेक्टि्रक कम्पनी लिमिटेड, नेपाल - अध्यक्ष तथा प्रबन्ध सञ्चालक,हिल्सडेल ग्रुप इन्कर्पोरेसन, अमेरिका - एशिया क्षेत्रिय निर्देशक,कञ्चनजङ्गा इनर्जी डेभलपर्स कं. प्रा. लि., नेपाल - अध्यक्ष फेडेरेसन इनर्जी डेभलपर्स, नेपाल - संयोजकको रुपमा कार्यरत हुनुहुन्छ । यसको अलवा शिक्षक पेशामा आठ वर्ष झण्डै एक दशक होटल, रेष्टुरेण्ट,ट्रेकिङ्ग र ब्यापार ब्यावसाय सञ्चालन गर्नु भएको थियो ।लामो समयसम्म वाम राजनीतिक कार्यकर्ताको रुपमा काम गरी विक्रम सम्वत २०४८ को आम चुनावमा सुनसरी जिल्लाको चुनाव क्षेत्र नम्बर १ मा नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चाबाट प्रतिनिधिसभाको सदस्यको चुनावमा भाग लिर्इ तेस्रो स्थान समेत प्राप्त गर्नु भएको थियो । उनै गर्व गर्न लायक नायक भानेन्द्रकुमार सम्वाहाम्फेसँग लिम्बुवान ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नुभएको कुराकानीको अंश पाठकहरुको समक्ष प्रस्तुत गरिएको छ ।

१.हाल तपाई केमा व्यस्त रहनुभएको छ ? र दिनचर्यालाई बढी कुन काममा लगानी गर्दै हुनुहुन्छ ?
टंकजी, निजीक्षेत्रको जलविद्युत व्यवसायी भएको हुँदा म आफ्नो व्यवसायमा नै व्यस्त छु । आफ्नो व्यवसायलाई कसरी राम्रोसंग चलाउन सकिन्छ भनेर बढी समय मैंले आफूले प्राप्त गरेको आयोजनामा लगाउने गरेको छु ।

२.नेपालको परिवर्तित वर्तमान राजनैतिक परिस्थितिलाई कसरी मुल्याङ्कन गर्दै हुनुहुन्छ ? के यहि राजनैतिक परिस्थितिले नयाँ संविधान लेखनलाई प्रभावित पार्दैन ?
नेपालमा जे भइरहेको छ त्यो नेपाल र नेपाली जनताको लागि दुर्भाग्यको कुरा हो । वर्तमानमा घटित घटनाले नेपालको सार्वभौमसत्ता जनतामा नभई अझैं पनि सामन्त र तिनका दलाल्कै हातमा रहेको स्पष्ट्याएको छ । यो ज्यादै आपत्तिजनक कुरा हो । वैदेशिक चलखेलले त नेपालको स्वतन्त्र र स्वाधिन छविमाथि धावा बोलेको छ । यसको मतलब नेपालको राष्ट्रियता खतरामा छ भनेर बुझन गाह्रो छैन । टंकजी, नेपालमा लेण्डुप दोर्जेका अवतारहरुले जन्म लिन प्रयास गरिरहेका छन् । हुन त पहिले देखि नै कोशिश नगरेका पनि होइनन् तर यस पटक भने तिनीहरु तुलनात्मकरुपमा बढी नै शसक्त छन् । देश गम्भीर संकटमा छ । राष्ट्रलाई माया गर्ने नेपाल आमाका सपूतहरुको दह्रो उपस्थिति र सक्रियता अपरिहार्य भएको छ । वर्तमानको राजनीतिक अन्यौलले संविधान लेखनलाई जरुर प्रभावित पार्दछ । यस्तो अवस्थामा जनताप्रति समर्पित संविधान लेखिइनसक्ने सम्भावना छैन ।

३.नेपालको ऐतिहासीक परिवर्तनले नेपाली जनताहरु जति खुशी थिए अहिले आएर त्यो खुशी धेरै हद सम्म हराएर गएको छ त्यसैले अव हामी जस्तो निम्नस्तरीय जनताले यो देशको लागि कस्तो प्रकारको भूमिका खेल्न सकिन्छ होला ?
हो टंकजी, तपाईंको भनाइसंग म सहमत छु । परिस्थितिले त्यस्तै देखाएको छ । राजनीतिक पार्टी र तिनका नेतृत्वमा राष्ट्र र मातृभूम्रि्रतिको जिम्मेवारी बोध भएको पाइएको छैन । यसोभन्दा सबै पार्टी र तिनका नेतृत्व त्यस्ता छन् भन्न खोजिएका होइन तर राष्ट्र र मातृभूमि प्र ति इमान्दार पार्टी र नेताको संख्या ज्यादै थोरै छ । यहाँ त देशलाई बन्धकी राखेर भए पनि आलिशान घर अनि मन्त्री पद खान लालयित हुनेहरुकै संख्या अधिक छ । यस्तो विषम परिस्थितिमा तपाईं हामी जस्ता जनताले लेण्डुप दोर्जे बन्न हतार गरिरहेका अधमहरुलाई ठीक लगाउनुपर्छ र प्राणभन्दा प्यारो मातृभूमिलाई सिक्किम बन्नबाट जोगाउनुपर्छ चाहे वलिदान दिनु किन नपरोस् नत्र हामी आफ्नै देशमा बन्धक बनाइनेछौं र पराधिनतामा बाँच्नुपर्ने बाध्यात्मक स्थिति सिर्जना हुनेछ ।

४.तपाई लिम्बुवान क्षेत्रमा पर्ने तमोर मेवा हाईड्रो इलेक्ट्रिक पावर योजनासँग सम्वद्ध ब्यक्ति हुनुहुन्छ त्यसैले यसको उदेश्य र फाईदा वारे छोटकरी वताईदिनु हुन्छ कि ?

हो टंकजी, म तमोर-मेवा जलविद्युत आयोजना अर्थात् तमोर-मेवा हाइड्रोइलेक्ट्रिक पावर प्रोजेक्टसंग सम्बन्धित छु । तमोर-मेवा मेवा जलविद्युत आयोजना विकास गर्नाको लागि इजाजतप्राप्त कम्पनीको नाम स्पार्क हाइड्रोइलेक्ट्रिक कम्पनी लिमिटेड हो । यो कम्पनी सार्वजनिक कम्पनी अर्थात् यो पब्लिक कम्पनी हो । यसमा इच्छा हुने जोकोहीले पनि शेयर किन्न सक्नेछन् । शेयर स्वदेशी र विदेशी एवम् विदेशमा बस्ने जोकोही नेपालीले आफूले आर्जन गरेको कमाइबाट चाहेको शेयर किन्न सक्नेछन् । म स्पार्क हाइड्रोइलेक्ट्रिक कम्पनी लिमिटेडको संस्थापक अध्यक्ष तथा प्रबन्ध सञ्चालक हुँ । वर्तमानमा पनि म यस कम्पनीको अध्यक्ष तथा प्रबन्ध सञ्चालक नै छु । यो आयोजना लिम्बुवान क्षेत्रमा पर्दछ । लिम्बुवानक्षेत्रको प्रमुख नदी तमोर र तमोरको सहायक नदी मेवा खोलामा यो आयोजना बनाइनेछ । तमोर नदीबाट ८३ मेगावाट र मेवा खोलाबाट १८ मेगावाट जलविद्युत शक्ति अर्थात् बिजुली निकालिनेछ । यसको लागत करिब १८ अरब अनुमान गरिएको छ । यस आयोजना विकास गर्न खोज्नुको उद्देश्य चाहीँ समग्र लिम्बुवानबासीलाई यस्ता खालका ठूला आयोजनाहरुमा सहभागिताको लागि अनुरोध गर्नु र समावेस गरी तिनको आर्थिक जीवनमा परिवर्तन ल्याई बिस्तारै पैसाको लागि विदेश पलायन हुनबाट रोक्ने भूमिका खेल्ने नै हो । यस आयोजनाबाट प्रत्यक्षरुपमा १५०० देखि २००० जनासम्मलाई रोजगारी दिन सकिनेछ भने अप्रत्यक्षरुपमा त ५००० बढीलाई स्वरोजगार उपलब्ध हुनसक्छ । यो आयोजनाको निर्माणबाट तमोर नदीमाथि पक्की पुल बन्नेछ जसको कारण तमोरपारिका गाउ विकास समितिहरुमा मोटर बाटो पुग्नेछ । मोटर बाटोको सहायताले त्यस क्षेत्रका सबै खाले फसल र उत्पादनले बजार पाउनेछन् । त्यस क्षेत्रमा विद्यालय, अस्पताल, खानेपानी, सञ्चार र बिजुलीको सुविधा उपलब्ध हुनेछ । गाउँमा नै सञ्चारको अत्याधुनिक इन्टरनेट सुविधा पग्नेछ । पर्यटकीय हिसाबले सम्पन्न लिम्बुवान क्षेत्रले पर्यटन व्यवसाय सञ्चालन गरी आफूलाई सम्पन्न र आत्मनिर्भर क्षेत्रको रुपमा प्रस्तुत् गर्न सक्नेछ । यस आयोजनाको सफल कार्यान्वयनका लागि अमेरिकी, रसियन, इन्डियन लगानीकर्ताहरुसंग साझेदारीको लागि सहमतिमा हस्ताक्षर भइसकेको छ । यस विषयमा बढी जानकारी लिन चाहनुहुन्छ भने tmpspark@wlink.com.np र sparkhydro@gmail.com मा email गर्नुभएमा email मार्फत विस्तृत् जानकारी दिइनेछ ।

५. संघीय लिम्बुवान स्वायत राज्यको लागि अहिले लिम्बुवानका क्षेत्रिय लिम्बुवान पार्टीहरुले चर्को वहसको रुपमा राजनैतिक रुपले अगाडी बढार्इ रहेका छन् यस प्रति तपाई धारणा कस्तो छ ?
लिम्बुवान राज्य अर्थात् प्रदेश प्राप्तिका लागि त्यस क्षेत्रमा जेजस्ता क्रियाकलापहरु, बहसहरु र आन्दोलन भइरहेका छन् ती सकारात्मक नै छन् तर लिम्बुवान राज्य अर्थात् प्रदेश प्राप्तिका लागि लिम्बुवानसम्बद्ध पार्टी तथा नेताहरुमा जुन एकता र सहकार्य हुनुपर्ने हो त्यो भएको पाइदैन । यो दुखलाग्दो पक्ष हो । यहाँ पनि ब्राहृमणवादी नीति लिनेहरु सफल बन्दै गइरहेको आभास पाइन थालिइएको छ भन्दा फरक नपर्ला । मलाई लाग्छ ब्राहृमणवादी नीतिको सार नै "फुटाउ, जुदाउ र तिनमाथि शासन गर" भन्ने नै हो । वर्तमानमा लिम्बुवान चाहनेहरु यही रोगबाट अर्थात् भाइरसबाट नराम्ररी ग्रस्त छन् । "लिम्बुवान राज्य अर्थात् प्रदेश" हामी लिम्बूहरुको नैर्सर्गिक अधिकार हो । हामीले कुनै हालतमा पनि "लिम्बुवान राज्य अर्थात् प्रदेश" पाउनैपर्छ । यसको प्राप्तिको लागि हामीले सम्झौताहीन संघर्ष लड्नैपर्छ । "लिम्बुवान राज्य अर्थात् प्रदेश" भएनभने हामी लिम्बूहरुको अस्तित्व रहनेछैन । त्यसैले "लिम्बुवान राज्य अर्थात् प्रदेश" चाहने सबै लिम्बुवानबासी, पार्टी र संघसंस्थाहरु एकढिको भएर लागिपर्नुपर्छ ।

६.तपाई राम्रो साहित्य सर्जक पनि हुनुहुन्छ त्यसैले साहित्यका पाठकहरुका लागि कुनै कोसेली पस्कने योजना छ कि ? र साहित्यलाई हेर्ने तपाईको दृष्टिकोण के हो ?

टंकजी, राम्रो प्रसंग कोट्याउनु भयो । म त्यति राम्रो साहित्य सर्जक त होइन जस्तो लाग्छ तर आत्म सन्तुष्टिको लागि कहिलेकाहीँ लेख्नेगर्छु । चाँडै पाठकहरुसमक्ष मेरो साहित्य लेखनको कोसेली स्वरुप प्रथम कविता संग्रह '---' ल्याउने योजना गर्दैछु । 'साहित्य' जीवनको सकारात्मक विकासको लागि लेखिइनुपर्छ नकि कुनै आत्मरति र व्यक्तीगत अहंको प्रदशनार्थ । साहित्यले भत्केका जीवनका खण्डहरहरुलाई जीवन्त बनाउन सक्नुपर्छ । 'साहित्य' सुबोध्य र सरल अनि सरस पनि हुनुपर्छ । 'साहित्य' वृहत्तर जीवन र विकासको लागि सिर्जिनुपर्छ । समग्रमा 'साहित्य' जीवनको दिग्दर्शन बन्नसक्नुछ ।

७.तपाई त कोरीयन मुलको नागरिकसँग विवाह बन्धनमा वाँधिनु भएको छ त्यसैले वैदेशिक जीवन साथीसँगको जीवनयापनलाई कसरी अनुभव गर्दै हुनुहुन्छ ?र नयाँपुस्ताका युवायुवतिहरुलाई यस्तो सम्वन्ध वारे तपाईको कस्तो सुझाव के छ ?
हो मैले कोरियन नागरिकसंग विवाह गरेको छु । विदेशी जीवनसाथीसंग जीवनयापन गर्नु सहज नहुने त स्वभाविक कुरा नै हो । प्रथम समस्या त भाषाकै पर्छ । धेरै कुरा दुवैपक्षले इशारामा नै बुझनुपर्ने हुन्छ । यसो गर्दा कहिले उल्टोपाल्टो पर्न जान्छ जसले असमझदारी बढ्ने सम्भावना हुन्छ । जतिसुकै भने पनि स्वदेशी महिलासंग विवाह गरे जस्तो सहज त हुँदैन । अर्को समस्या भनेको सोच्ने स्तरमा फरक पर्नाले धेरै अप्ठ्यारो पर्छ । हामी नेपालीहरुको सोच्ने तौरतरिका अन्य देशका नागरिकको भन्दा धेरै फरक छ । फेरि समाजमा घुलमिल हुनलाई झनै समस्या पर्नजान्छ । परिणामतः बाध्य भएर अलग बस्नुपर्ने जस्ता समस्याको सामना गर्नुपर्ने हुनसक्छ । केही समझदार विदेशी महिलासंग विवाह गरेको भए केही समयपछि सहज वातावरण बन्नसक्छ अन्यथा त्यस्तो वैवाहिक जीवनले चाँडै पारपाचुकेको अवस्थामा पुर्‍याउछ । यस्ता घटना प्रायः घटिरहन्छन् । म आफूले चाँही कतिपय अप्ठ्याराका बावजुद् पनि त्यस्तो स्थितिको सामना गर्नुपरेको छैन । त्यसैले यस्तो विवाह गर्नुअघि राम्ररी सोचविचार गरेर मात्र विदेशी महिलासंग वैवाहिक बन्धनमा बाँधिए पछि पछुताउनु पर्दैन भनेर नयाँ पुस्ता (जो जीवनयापनको सिलसिलामा विदेशमा जीवन गुजारा गरिरहनुभएको छ)लाई सुझाव दिन चाहन्छु ।

८. नेपाली समाजको लागि तपाई आफूलाई कसरी प्रस्तुत गर्न रुचाउँनु हुन्छ ? अथवा लेखक,उद्यमी वा राजनितिक आदिको दृष्टिकोणले हेरोस् जस्तो लाग्छ ?
पहिलो त म आफू नेपाली भएको नाताले नेपाल आमाको सपूतको रुपमा आफूलाई प्रस्तुत् गर्न चाहन्छु । मेरो शरिरभरी नेपाल आमाको माया र ममताबाट प्राप्त अन्नपानी भएकोले मेरी जननी जन्मभूमिको सेवक बन्न सकुँ र त्यस्को लागि आफूलाई खरोरुपमा उतार्न सकुँ भन्ने चाहँन्छु । मलाई समाजले कसरी हेरोस भन्दा पनि म समाजलाई कसरी हेर्छु त्यो महत्वपूर्ण जस्तो लाग्छ । म त समाजको एक सेवक मात्र हुँ । म सधैं समाजको विकास चाहन्छु । समाजको विकास भयोभने मात्र म विकसित र सभ्य सदस्य हुनेछु । समाजको सेवा गर्ने विभिन्न तरिका छन् । कसैले कलम चलाएर, कसैले उद्योगधन्दा चलाएर त कसैले अन्य कुनै न कुनै काम गरेर । म चाहीँ लेखक र उद्यमी बनेर देश र समाजको सेवा गर्न चाहन्छु ।

९.जीवनमा सवै भन्दा वढी के काम गरेर अघि बढूँ जस्तो लागेको छ ?

जीवनमा सबैभन्दा बढी देश र समाजको सेवा हुने खालका काम, उद्यम गरेर अघि बढुँ झैं लागेको छ । मेरो इच्छा नै बढीभन्दा नेपालीलाई कसरी उद्यमी बनाउन सकिन्छ भनेर कोशिश गर्नु हो । म यसका लागि निरन्तर लागिरहनेछु ।

१०.नेपालको सवैभन्दा शक्तिशाली ठाउँमा पुग्नु भएको भए नेपाललाई कस्तो बनाउँने योजना ल्याउँनु हुन्थ्यो होला ?
यदि म त्यस्तो ठाउँमा पुगेको भए नेपालीलाई रोजगार र जीवनयापनको लागि विदेश जानुपर्ने प्रथाको अन्त गर्ने उपाय खोजी नेपाललाई हरेक कुरामा आत्मनिर्भर राष्ट्र बनाउने योजना ल्याउने थिएँ । हामीसंग प्रसस्त स्रोत र साधन छन् तर तिनको सदुपयोग भइरहेको छैन । हाम्रा राजनीतिक नेता र विद्वानहरुमा राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारी बोध भएको देखिदैन । आफूले प्राप्त गरेको ज्ञान र अवसरलाई केवल व्यक्तिगत अहं बढाउने काममा मात्र प्रयोग भएको पाइन्छ जो नेपालको लागि दुर्भाग्यको कुरा हो भन्दा अतिशयोक्ति नहोला ।

११.तपाई नेपाली भाषाको लिम्बु सर्जक हुनुहुन्छ त्यसैले लिम्बु भाषा साहित्यको विकासको वारेमा के सोच्दै हुनुहुन्छ ?
लिम्बू भाषा र साहित्यको विकास कसरी गर्न सकिन्छ भनेर म हरपल सोचिरहेको छु । म आफू लिम्बू भएर पनि म शुद्ध लिम्बू भाषा बोल्न र लेख्न सक्दिन । यो मेरो ठूलो कम्जोरी हो । म २०४० सालसम्म शुद्ध लिम्बू भाषा बोल्दथेँ तर त्यसपछि भने मैंले जीवनयापनको क्रममा नेपाली र अंग्रेजी भाषालाई नै ज्यादा प्रयोग गर्नुपर्‍यो एकातिर भने आफ्नो गाउँठाउँ छोडेर तरार्इ झर्नुपर्‍यो जस्ले गर्दा लिम्बूभाषा प्रयोगमा आएन । परिणामतः भाषा बिर्सिदैगइयो र आज पछुताउनु परिरहेछ तर म फेरि लिम्बूभाषाको अध्ययन गर्ने योजना बनाउदै छु । त्यसो त शतप्रतिशत् भाषा बिर्सिएको चाहीँ होइन । औपचारिकरुपमा नै विज्ञहरुबाट लिम्बूभाषा सिकेर लिम्बूभाषा र साहित्यको विकासमा आफूलाई समाहित गर्ने सोँचमा छु ।

१२.अहिले सम्मको जीवन भोगाईमा कुनै अविस्मरणिय क्षणहरुले छोएका छन् कि कृपया बताई दिनु हुन्छ कि ?
जरुर टंकजी, अनगिन्ती छन् । त्यसमध्ये मैंले पढ्न थालेको र स्कूलमा प्रवेश परीक्षा दिएको क्षण चाहीँ सधैं सम्झन लायकको छ । म पहाडबाट २०२९ सालतिर झापाको कमलझोडा भन्ने ठाउँमा बाउआमासंगै बसाइँ झरें । त्यत्तिखेर मेरो उमेर त्यस्तै १० वर्षको हुनुपर्छ । कमलझोडामा २ वर्षति बसेर हामी सपरिवार मामाघर भएको झापाको गौरादह बसाइँ सर्‍यौं । मेरो काम भनेको गाईबस्तु चराउने र खेतमा जोत्ने थियो । त्यत्तिबेलासम्म मैंले औपचारिक शिक्षा शुरु गरेको थिएन । मतलब मलाई पढ्न लेख्न आउदैनथ्यो । छिमेकीका छोरीहरु नाताले मित मामाका छोरी बहिनीहरु थिए, उनीहरु स्कूल पढ्दथे । स्कूल छुट्टी भएको दिन उनीहरु पनि गाईबस्तु चराउथे । तिनताका गोठालामा गुच्चा र खोप्पी खेल्ने चलन थियो । म गुच्चा र खोप्पी खेल्ने काममा चैम्पियन थिएँ । हामी सबै मिलेर गुच्चा र खोप्पी खेल्थ्यौं । एकदिन पैसा र गुच्चा सबै मैंले जितें र सानले बहादुरी देखाएँ जो बहिनीहरुलाई पचेन । आखिरमा हामी बीच भनाभन भयो, कुटाकुटसमेत भयो । मैंले तिनीहरुलाई पिटें किनकि तिनीहरुले मलाई "कालो अक्षर भैंसी बराबर के फुटानी लडाउछस्" भने जो मलाई सहृय भएन । परिणामतः मैंले बेलुकी घरमा नराम्ररी सजाय भोग्नुपर्‍यो । झगडाको कारण बताउदा मैंले "कालो अक्षर भैंसी बराबर के फुटानी लडाउछस्" भनेकाले रिस उठ्यो अनि पिटें भनें । उनीहरुका मामा चाहीँ मास्टर हुनुहुन्थ्यो । सजाय पनि उहाँले नै दिनुभएको थियो । मेरो कुरा सुनेपछि उहाँले तँ पढ्छस् त ? भनेर सोध्नुभयो र मैंले पनि पढ्ने चाहना बताएँ । उहाँले नै मलाई उमेर १२ वर्षभइसक्यो, सानो कक्षामा पढेर काम छैन भनेर एकैचोटी ४ कक्षामा भर्ना लिनुपर्छ भन्नुभयो तर मलाई क, ख, ग जस्ता सावाँ अक्षर पनि आउदैनथियो झन् अंक आउने त कुरै भएन । भोलिपल्ट हामी स्कूल गयौं र मेरो प्रवेश परीक्षा लिइयो । मलाई प्रश्नको रुपमा क देखि ङ सम्म र ११११ मा ११११ जोड्न दिइयो जो मेरो बसको कुरै थिएन । घण्टौं बित्दा पनि मबाट सम्भव नभएपछि उनै सरले पियनलाई पानी पठाएर लेखिदिन भन्नुभएछ र पियनले मलाई त्यसै भनेर आफैले लेखिदियो अनि मैंले बुझाएँ । पास पनि भएँ । त्यसपछिका दिन मेरा लागि फलाम चपाएभन्दा पनि साह्रा भए । मैंले साह्रै मिहेनत गर्नुपर्‍यो तर मैंले मनमा र्इख लिएर रातभर सस्वर पढ्न थालें । त्यसै वर्षको वार्षिक परीक्षामा कक्षामा दोस्रो भएँ । त्यसपछिका वर्षहरुमा म सधैं कक्षामा मात्र नभई होलस्कूल फस्ट हुनथालें र हाइस्कूलसम्मको पढाइको मैंले फिस् तिर्नु परेन, जेहेन्दार छात्रवृति पाउदथेँ । त्यसैले "कालो अक्षर भैंसी बराबर के फुटानी लडाउछस्" भन्ने होच्याइपूर्ण भनाई र स्कूलको भर्नासंग सम्बन्धित घटना मेरा लागि सम्झन लायक अर्थात् अविस्मरणीय क्षणहरु हुन् ।

१३. लिम्बुवान ब्लगमार्फत संसार भर छरिएर रहनुभएका पाठकहरुलाई केहि शन्देश दिन चाहनु हुन्छ कि ?
सर्वप्रथम त लिम्बुवान ब्लगलाई विशेष धन्यबाद आफ्ना कुराहरु विश्वभर छरिएर रहनुभएका लिम्बू एवम् नेपालीहरुमा सम्प्रेशण गर्ने अवसर दिनुभएकोमा । बाध्यता र रहरले अथवा आवश्यकताले संसारका विभिन्न भागमा रहेर कार्यरत सम्पूर्ण नेपालीहरुमा मेरो न्यानो हार्दिक अभिवादन । "लिम्बुवान ब्लग" जो अहोरात्र नेपाली भाषा साहित्यको सेवामा लागिरहेको छ, यो ऐतिहासिक कदम पनि हो । यसले लिम्बुवान, नेपाल, नेपाली साहित्य र नेपालको ताजा खबर प्रसारण गरेर ज्यादै पूण्य कार्य गरेको छ जसको प्रसंसा नगरिरहन सकिदैन । तपाईहरु जहाँ भए पनि मातृभूमिलाई नबिर्सिनुहोस् । आ-आफ्ना अभीष्ट पूरा गरी आफ्नो मातृभूमि चाँडै फर्कनुहोस् । तपाईहरुको जन्मभूमिका डाडाकाँडा, पँधेरा-पाटी, द्यौराली-चौतारी तपाईहरुको शीघ्र र अर्थले पूर्ण आगमनको पर्खाइमा छन् । संसारमा आफू जन्मेको देशभन्दा ठूलो केही नहुँदोरहेछ । मलाई थाह भइसकेको छ । कुनै समय म पनि तपाईहरु जस्तै विदेशमा बाँचेको थिएँ । तपाई नेपालीहरु जहाँ भए पनि सुखी रहनुहोस्, यही मेरो शुभकामना !

नगेन्द्र ईङनाम "आठराईली" सँगको अन्तरवार्ता

2009-04-06T20:33:00.000-07:00

कवि तथा गीतकार साथै पत्रकार नगेन्द्र ईङनाम "आठराईली" पौष २५, २०२५ साल भारापा ७, यक्वाडांडा, पांचथरमा पहिलो पटक यस धरती पार्इला टेक्नु भएको हो । वहाँको बाबु स्व.श्रीप्रसाद ईङनाम, आमा स्व. पबित्र लिङदेन ईङनाम, दुई भाई, एक बहिनी, श्रीमति लक्ष्मी मायां र दुई छोरा- नाम्साङ र मिराप ईङनाम हुनुहुन्छ। अध्यायनको क्रम प्राथमिक तहदेखि एस.एल.सी. त्रिमोहन मा.बि. आठराई संक्रान्ती तेह्रथुममा भयो । त्यसरी नै अध्यायनको क्रमलार्इ आईए तेह्रथुम क्याम्पस आठराई तेह्रथुमबाट र बि.ए. मेचि क्याम्पस भद्रपुर झापा तथा जि.ई.डि. लेभलको अध्यायन लाग्वार्डिया कलेज न्यूयोर्कमा पुरा गर्नु भएको छ । कवि तथा गीतकार साथै पत्रकार नगेन्द्र ईङनाम "आठराईली" लेखन तथा अध्यायनमा मात्र लिप्त नरहि बिभिन्न संघसंस्थामा साधारण सदस्य र अन्य पदभार सम्हाल्दै हाल अलाइन्स फर डेमोक्र्यसि एण्ड ह्युमन राइट्स इन् नेपाल युएसए संस्थाको महासचिव तथा किरात याक्थुङ चुम्लुङ अमेरिका (केन्द्रीय कार्य समिति) को महासचिव साथै युएस नेपाल अनलाइन डट कमको सह-सम्पादक र युएसनेपाल मिडिया सेन्टरको बिज्ञापन तथा बजार ब्याबस्थापन निर्देशकमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।यसरी वहाँ बिभिन्न संघसंस्था र साहित्यमा लागेर हालसम्म अन्तरराष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाजको आयोजनमा न्यूयोर्कमा भएका कविता प्रतियोगिताहरुमा अन्य सामान्य पुरस्कारहरु लगाएत तीनपटकको प्रथम पुरस्कार प्राप्त तथा न्यूयोर्कस्थित अप्रवासी नेपालीहरुको हितमा लडने संस्था अधिकारबाट सन २००७ को समाजसेवा सम्मानबाट सम्मानित पनि भैसक्नु भएको छ। उनै प्रतिभावान कवि तथा गीतकार साथै पत्रकार नगेन्द्र ईङनाम "आठराईली" सँग लिम्बुवानका ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नु भएको कुराकानी पाठकहरुको लागि प्रस्तुत परिएको छ ।

(१) तपाईंले अमेरिका जस्तो ब्यस्त ठाउंमा रहेर साहित्य लेखन, अनलाइन पत्रकारिता,समाजसेवा साथै ब्यावहारीक समस्यालाई कसरी तालमेल मिलाई रहनु भएको छ ?

- समयको अभावले हुने असहज परिस्थितिमा कामहरु प्राथमिकताको आधारमा गरेमात्र तालमेल मिल्न सक्छ । परिवारकोतर्फबाट घरायसी समस्याहरुमा हातेमालो त हुन्छन तर जीविकोपार्जनको आधार कामले गर्दा अन्य क्रियाकलापहरुको लागि समय निकाल्न अति गाह्रो हुन्छ । समय मिलेमा सामाजिक क्रियाकलापहरुहरुमा उपस्थित भईन्छ नत्र जनसम्पर्कको माध्यमबाट नै सम्भव हुनसक्ने कामहरु गरिन्छ । साहित्यकोलागि चाहिं धेरैजसो काममा आतेजाते बाटोको समयलाई सदुपयोग गरेर शब्द शब्द जोड्दै रचनाहरु पुरा गर्नुपर्ने हुन्छ ।

(२) अमेरिकामा अहिले आएर नेपालीहरुको बसाई क्रमश: बढि रहेकोछ तपाईंले अनुभव गरेअनुसार त्यहां बसोवास गर्ने नेपालीहरुको अवस्थाबारे जानकारी दिनु हुन्छ कि ? साथै याक्थुङबा दाजुभाई तथा दिदीबहिनीहरुको स्थिति कस्तो छ ?

- हामी नेपालीहरु अमेरिकामा सबै पहिलो पुस्ताका आगन्तुकहरु हौं । अफ्रिकन, युरोपियन, फिलिपिनी,भारती, चिनियां र कोरियनजस्ता पुस्तौं अघिदेखि यहां बसोबास गर्नेहरुको तुलनामा हामी हरेक पक्षमा पछाडि छौं । देशको अन्यौल भबिष्य, दण्डहीनता अनि सुरक्षित लगानिकोलागि ठाउं नपाएका केहि हुनेखनेहरु लगाएत अधिकतम नेपालीहरु यहांको ब्याबस्थित संरचनाको कारण आफ्ना भाबि सन्ततिहरुलाई सहजरुपमा यतै स्थापित गराउन सकियोस भनेर परिश्रम गरिरहेका बुझिन्छ । सबैभन्दा गह्रोचाहिं ग्रयाजुएसन मुनिका विधार्थीहरुलाई छ । चर्को पढाई शुल्कको कारण उनिहरुले अति दुख गर्नुपर्छ । हामी याक्थुङ्बा दाजुभाई दिदीबहिनीहरुकोपनि अवस्था उस्तै नै हो । हालसम्म दुईसय पचासको हाराहारिमामात्र लिम्बुहरु अमेरिकामा छौं होला । देश ठुलो भएपनि सजिलो संचार ब्याबस्था र देशका सबै राज्यहरुमा सहजरुपमा घुमफिर गर्न पाईने ब्याबस्था भएको कारण र किरात याक्थुङ चुम्लुङ अमेरिकाको माध्यमबाट सबै लिम्बुहरु सम्पर्कभित्र रहेर आपसी सहयोग र सदभावकासाथमा रहेका छौं ।

(३) हालैमात्र संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा नेपालले ताप्लेजुङदेखि संखुवासभाको चैनपुरसम्मको लिम्बुवान जनजागरण अभियान समाप्त गरेकोछ । यसलाई तपाईंले कसरी हेरिरहनु भएको छ ?

- यो जुनसुकैपनि आन्दोलित समुहले गर्नुपर्ने शान्तिपुर्ण आन्दोलनको उत्कृष्ट माध्यम र नमुनापनि बनेको छ । लिम्बुवानवासी सम्पुर्ण दाजुभाई दिदीबहिनीहरुको साथ सहयोग र संलग्नताले नै प्रमाणित गरिसकेको छ कि लिम्बुवान नामको राज्यभित्र सबै बर्ग,जाती,भाषी र राजनैतिक समुहका नेपाली नागरीकहरु आटाएर बस्न राजी छन । लिम्बुवान नामाकरणकोलागि ऐतिहासिक, भौगोलिक भनौ या प्रादेशिक र सामाजिक आधारहरु आफैंमा बलिया त छंदैछन त्यासमापनि यसरी सबै लिम्बुवानवासीले जनाएको संलग्नताले लिम्बुवान अपरिहार्यताको बोध गराउंदछ । लिम्बुवान सुनिश्चित हुनबाट त्याहांका जनतालाई वान्चित गराउनु चाहानु भनेको जुनसुकैपनि सरकार,पार्टि र ब्याक्तिहरुको मनसाय केवल वैरभाव बढाउने र साङ्लो राजनीतिको पानीलाई धमिल्याउने कुचेष्टामात्र हो ।

(४) नेपालको राजनैतिक घटनाक्रमलाई मुल्याङ्कन गर्दा संबिधानसभामार्फत जनताले चाहे अनुरुप संघीय राज्य ब्यावस्थाको सुनिश्चितता होला भन्ने कुरामा कतिको विस्वास गर्नुहुन्छ ?

- म बिल्कुलै आशावादि छु । नेपालका सबै राजनैतीक घटनाक्रमहरुलाई मुल्याङ्कन गर्दा सबै नतिजाहरु प्रगति र जनचाहनातर्फ नै उन्मुख छन । संघीय ब्यावस्थाको त जनआन्दोलनपछिको संबिधानले नै रक्षा गरि सकेको छ । अब कस्तो आधारको हुने भन्ने कुरामा खालि पीडक बर्ग र पीडित बर्गको मानसिकता बेमेलको कारण तनाव भई रहेकोमात्र हो । हिजोको नेपालमा जसले जानिजानि वा मजबुरीले सोषण गर्‍यो त्यो पीडक बर्गलाई पालो फेर्लान कि भन्ने डर छभने जो मुलधारमा आईरहेका समुह छन पहिलेका पीडितहरु जसलाई चाहिं उनै पीडकहरुको फेरिपनि डर छ । त्यसैले कडा रुपमा प्रस्तुत भएका छन फरक यतिमात्र हो । समयसंगै यो बेमेल मानसिकताको अन्त्य हुने छ र संबिधानसभामार्फत जनचाहना अनुरुपको संघीय ब्याबस्था निश्चित भएर देश् सम्रिद्धितर्फ उन्मुख भएर जाने नै छ ।

(५) नेपाललाई विकास गर्नलाई तपाईले लिनुभएको गुरुयोजनहरु कस्ता प्रकारका छन ? नेपाली भएको हैसियतले हरेकले देश बिकासकोलागि सोच्नु आवश्यक छ कि छैन होला ?

- देशमा सबभन्दा पहिला दण्डहीनताको अन्त्य हुनुपर्छ । डण्डहीनताले नै अराजकता,भ्रष्टचारको जन्म गराउंदछभने कानूनि ब्यावधान खडा गर्दै शान्ति सुरक्षा कायम हुनपनि असम्भव गराउंदछ । कानूनको परिधिमा सबैलाइ ल्याउनुपर्छ । त्यसपछि सरकारबाट लगानिको सुरक्षा ग्यारेण्टि दिनुपर्छ जसलेगर्दा स्वदेशीबिदेशी सबै लगानिकर्ताहरुलाई भयमुक्त वातावरणमा नेपालको बिकासमा लगानि गर्नेछन । सडक र विधुत तर्फको बिकासमा नाटकीय प्रिवर्तन नल्याई नेपालको बिकासको पूर्बाधार नै तयार हुने छैन । उत्पादक क्षेत्रहरु जोगाएर रुखो जमिन भएको ठाउंमामात्र शहरिकरण गर्नुपर्छ । पर्यटन क्षेत्रको बिकास र नगदेबालिको ब्याबस्थित उत्पादन नै नेपालको बिकासका आधारहरु हुन । सबै नेपालीहरुले नेपालको द्रूत बिकासकोलागि सोच्न अत्यन्तै जरुरी छ । लाभदायक नीति र कार्यक्रमहरु लागु गराउनकोलागि सम्बन्धित निकायहरुमा दवाब दिन सक्नु पर्दछ ।

(६) तपाईं साहित्यकारपनि हुनुहुन्छ तपाईंका प्रकाशित कृतिहरु र प्रकासोन्मुख कृतिहरुको बारेमा जानकारी दिनु हुन्छ कि ?

- शुरुशुरुमा अन्य पुराना,प्रचलित र स्थापित लेखकहरुको सामुन्ने आफ्ना रचना अति फिका र निम्नस्तरका लाग्थे त्यसैले संकलन गरिएन । अनि परदेशमा बढि जीवनको समय बितेकोले साहित्यलाई साथमा लिएर जानपनि सकिएन । दुईवर्ष अघि एउटा कविता सङग्रह तयार पारेको थिएं नेपाल निस्केर प्रकाशित गर्ने बिचार थियो तर जान नपाएकोले हालसम्म एउटै कृतिपनि प्रकाशित भएका छैनन । चांडै नै मेरा संकलित साहित्यिक कृतिहरु प्रकाशन हुंदैछन ।

(७) बिदेशमा बस्ने स्रष्टाले लिम्बुवानकोलागि कस्तो प्रकारको योग्दान दिन सकिन्छ होला ?

- लिम्बुवानी जनताहरु अहिले लिम्बुवान नामाकरण गराई छाड्नको लागि खबरदारि गरिरहेकाछन । चरणबद्धरुपमा जनजागरणका कार्यक्रमहरु समापन भएका छन । लिम्बुवानवासीहरुको यो ऐक्यबद्धताले अब जस्तोसुकैपनि परिस्थितिको सामना गर्नसक्ने क्षमता तयार भयो भनेर प्रमाणित गरेको छ । बिदेशमा बसेका स्रष्टाहरुले संचारको माध्यमबाट त्याहांका सम्पुर्ण क्रियाकलापहरु प्रचार-प्रसार गर्ने, नैतिक समर्थन जुटाईदिने र अवश्यक सल्लाह सुझावहरु संकलन गरेर पठाईदिने तथा बिभिन्न लेख रचनाहरुमार्फत त्याहांका जनमानसमा जनचेतना जगाउनेजस्ता सहकार्यहरु गरेमा समयसापेक्ष योगदान पुग्नेछ ।

(८) तपाईं आफुलाई नेपाली समाजमा बढी भन्दा बढी कसरी प्रस्तुत गर्न चाहानुहुन्छ ?

- म आफु नेपाली समाजमा साहित्य सिर्जक र समाजसेवकको रुपमा प्रस्तुत हुने चाहना छ हेरौं समय र परिस्थितिले कता डोर्‍याउंछ ।

(९) साहित्यलाई अंगाल्नु तपाईको मुख्य अभिष्ट के हो ? नेपाली साहित्य लेखनको स्थितिलाई कसरी मध्यनजर गर्दै हुनुहुन्छ ? नेपाली साहित्यलाई उत्थान गर्न बिदेश बस्ने स्रष्टाहरुको भुमिका कस्तो हुनुपर्छ होला ?

- साहित्य एउटा सार्वजनिक थलो हो । यो राजनीति र ब्यापार जस्तो काहिं कोहिसंगमात्र सिमित रहंदैन । निश्वार्थ भावनाले सबैसामु प्रस्तुत हुनसकिने हुनाले थोरै भएपनि यस क्षेत्रलाई टेवा पुर्‍याउने भावना जागेर साहित्यामा कदम चालेको हो । सायद देशको द्धन्दको परिस्थितिले गर्दा होला बिगतको एक दशक हेर्ने होभने कमैमात्र कृतिहरु प्राकशनमा आए । जबकि भारतमा नेपालको आधाभन्दा कम नेपालीभाषीहरु रहेपनि त्याहांको साहित्य लेखन उच्च रहयो । बिदेशमा रहने नेपाली स्रष्टाहरुले टेकेको धरातलको साहित्यजस्तो नेपालि साहित्यलाई ढाल्ने होइन नेपालीपना मै जोगाउन सक्नु पर्छ । समय अभाव र असहज परिस्थितिमापनि साहित्यकोलागि आ-आफ्ना प्रतिभाहरुलाई निरन्तरता दिने प्रयास गर्नुपर्छ । संयुक्तरुपमै भएपनि क्रितिहरुको प्रकाशन गर्दै जानुपर्छ । नयां रचनाहरुलाई चाहे प्रिन्ट होस, चाहे अनलाईनमा होस स्थान बनाईदिनुपर्छ । जसलेगर्दा नयां सर्जकहरुलाई अघि बढ्ने मार्गहरु मिल्न सकोस ।

(१०) जीवन के हो ? तपाईंलाई जीवनमा सबैभन्दा बढी के काम गरौं जस्तो लाग्छ ?

- मानव जीवन वास्तवमा स्रिष्टिलाई शुन्दर बनाउने गहना हो । यसलाई सबैले राम्रोसंग उपभोग गर्नु जान्नुपर्दछ मलाई जीवन जीउन्जेल समाज उपयोगी सिर्जना गर्न र न्युन नै भएपनि देश तथा समाजसेवी काम गर्न मन पर्छ ।

(११) तपाईंले भोग्नु भएका कुनै त्यास्ता अविस्मरणीय क्षणहरु छन कि ?

- ब्याक्तिगत जिन्दगीका क्षणहरु त आफैंसंग छंदैछन तर साहित्यीक जीवनमा नबिर्सने दुईवटा क्षणहरु छन । सन १९९१ ताका एउटा "जीवनको गोरेटो" नामक उपन्यास लगभग तयार गरेको थिएं काठमाण्डौ जांदै गर्दा धरानको एउटा पुस्तक पसलमा सोहि नामको पुस्तक बेच्नलाई झुण्ड्याई राखेको देखें । त्यो देखनसाथ आफ्नो लेखनको लगानी खेर गएको सम्झेर बीचबजारमै रोएको थिएं । दोश्रोचाहिं गतसाल देखिनै आफ्नो पुस्तक "परदेशबाट" कविता संग्रहको तयारि गरेर कभर डिजाईनसमेत तयार भएको थियो तर सोहि नामको पुस्तक दुईवर्ष अघि नै छापिई सकेको थाहा पाएं । यो थाहा पाएको दिन साहित्य यात्राको उकालिमा चड्दै गर्दा चिप्लिएर बङलङै लडी झरेको जस्तो प्रतीत भएको क्षणपनि अविष्मरणीय रहन पुगेको छ ।

(१२) लिम्बुवान ब्लगस्पटमार्फत संसारभर छरिएर रहेका पाठकहरुलाई केहि सन्देश दिन चाहनुहुन्छ कि ?

- सर्वप्रथम त बिश्वभर रहनुभएका यस ब्लगस्पटका पाठकहरुलाई हार्दिक अभिवादन । एउटा युगान्तकारी निर्णयको मोडमा रहेको हाम्रो मुलुकको वर्तमान अवस्थामा सबै कुरोलाई थांति राखेर सबै नेपालीलाई समेट्ने संबिधान लेखन र देशलाई उत्कृष्ट संघीयताको ढांचामा स्थापना गर्न हामी सबै नागरीकले आ-आफ्नो कर्तब्य निर्बाह गरौं । सबै स्वार्थहरुलाई त्यागेर देशको अस्तित्वको लागि कम्मर कसेर लागौं । यस समयमा हामी एक भएर जुट्न सकेनौंभने न त अस्तित्वको देश रहनेछ, न त सबै मिलेर बस्ने परिबेश रहनेछ ।

नविन सुब्बासँगको अन्तरवार्ता

2009-02-04T06:41:00.000-08:00

बि.सं. २०२४ सालमा मेची अञ्चल ताप्लेजुंग जिल्ला अन्तर्गत ढुंगेसाँघु गा.वि.स. ८ मा जन्मनु भएका नविन सुब्बाले स्नातक सम्म अध्यायन गर्नु भएको छ । लेखन क्षेत्रमा गीत कविता,चलचित्र समीक्षा,पत्रकारीता अंगाल्दा अंगाल्दै लिम्बुभाषाको चलचित्र नूमाफूङको निर्देशन गरेर चर्चाको शिखरमा पुग्नु भयो। त्यसपछि उनले बिभिन्न क्षेत्रबाट सम्मानित भए । बिभिन्न संघसंस्थाबाट पुरस्कृत पनि भए । बिशेष गरेर हाल आएर उनी फिल्म निर्देशन क्षेत्र मै ब्यस्त रहनु भएको छ । उनै चर्चित निर्देशक नविन सुब्बा हंगकंग भ्रमणमा रहनु भएको वेला लिम्बुवान ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले लिनु भएको अन्तरवार्ता पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरिएको छ ।

१.अहिले तपाई के काममा ब्यस्त रहनु भएको छ ?

केहि समय अघि देखि दलितहरु माथि केन्द्रित रहेर टेलिसिरीयल झण्डै चालिस र्इपिसोड जति लामो निर्माण तथा निर्देशनमा ब्यस्त थिए । त्यो समाप्त भएर नेपाली टेलिभिजनबाट प्रशारण पनि भैसक्यो । खासगरि म त्यहि ब्यस्त थिए तर अहिले भने नयाँ फिल्म निर्माण गर्नको लागि तयारीमा जुटेको छु ।

२.नूमाफूङ चलचित्रको डिभिडि निकाल्दै हुनुहुन्छ भन्ने कुरा सुनियो के त्यो साचो हो ?

अहिले हामी केहि नयाँ कामहरु गर्न गैरहेकाछौ र नूमाफूङ चलचित्र बनाएको पनि निक्कै लामो समय भयो त्यसैले नूमाफूङ चलचित्रको डिभिडि निकाल्ने मानसिकतामा चाहिँ छौं । तर यहि समयमा अन्य काम पनि गर्नुपर्ने भएकोले त्यो काम पछाडि जान पनि सक्छ । निकट भविष्यमा नूमाफूङ चलचित्रको डिभिडि सार्वजानिक गर्ने नै छौं ।

३.चलचित्र बिकास वोर्डको अध्यक्ष पदमा तपाईको नाम पनि प्रस्तावित भएको छापामा आएको थियो तर उक्त पद किन ग्रहण गर्न चाहनु भएन ?

चलभित्र बिकास वोर्डमा मेरो नाम प्रस्तावित भएको हो । तर मैले सार्वजानिक पद धारण नगर्ने भनेर पहिले देखि नै बोल्दै आएको हुनाले पद ग्रहण गरिन । खासगरि चलचित्र बिकास वोर्डको संरचना र सैद्धान्तिक असहमतिका कारणले पनि म त्यता जान नचाहेको हुँ । अहिले पनि चलचित्र बिकास वोर्डसरकार अन्तर्गत छ तर हुनुपर्थ्यो के भने संसारभरि कै अनुभवमा त्यो चाहिँ राज्य अन्तर्गत हुनुपर्छ । किनकी संस्कृति भनेको राज्य अर्न्तर्गत नै हुन्छ । संस्कृति भनेको कुनै पार्टीको संस्कृति होइन । देशको संस्कृति हो । देशको संस्कृति हुने हो भने राज्यको संस्कृति हुनु पर्यो । किनकी चलचित्र बिकास वोर्ड भनेको संस्कृतिलाई बोक्ने मुख्य माध्यम हो । त्यो माध्यममा जति निति नियमहरु बनिनु पर्छ भने राज्यले नै निर्माण गर्नुपर्छ । त्यसैले चलचित्र बिकास वोर्ड राज्य अन्तर्गत जानुपर्छ । र वोर्डलाई स्वायत्तता पनि दिनु पर्छ । साथै चलचित्र कर्मीहरु माथि राजनैतिक हस्तक्षेप पनि हुनुहुदैन ।

४.हाल आएर नेपाली चलचित्रको भविष्य कस्तो देखि रहनु भएको छ ?

जहाँ सम्म नेपाली चलचित्रको भविष्य अत्यान्तै उज्यालो देख्छु । केहि समय अगाडिको समाचार हेर्नु भयो भने देख्नु हुनेछ एउटै कम्पनीले सात सात वटा चलचित्र निर्माण गर्ने घोषणा गरेको कुरा । पार्टीले पनि राजनैतिक सिद्धान्त प्रचार प्रसार गर्नको निम्ति चलचित्र बनाउँने घोषणा गरिरहेकाछन् । त्यो लगायत क्षेत्रियरुपमा र समुदायको आफ्नैचलचित्रहरु पनि निर्माण गर्ने भनि राखेकाछन् । र नेपाली चलचित्रले बिस्तारै अन्तर्राट्रिय मान्यताहरु पनि प्राप्त गरि राखेकाछन् । अन्तर्राट्रिय रुपमा नेपाली चलचित्र स्विकार्य भैरहेकाछन् । त्यो कारणले गर्दा खेरि म चाहिँ नेपाली चलचित्रको भविष्य कलात्मक,रचनात्मक मात्र होइन ब्यावसायीक रुपमा पनि राम्रो देख्छु ।

५.तपाई लिम्वु चलचित्र निर्देशक भएकोले लिम्बुवान स्वायत्त आन्दोलनलाई कसरी हेर्दै हुनुहुन्छ ? साथै लिम्बुवान प्रति तपाईको धारणा ?

लिम्बुवान स्वायत्तताको लागि मात्र होइन समग्ररुपमा जनआन्दोलन भाग २ अथवा २०६२,६३ मा म आफै पनि संलग्न थिए । क्यामरा बोकेर लाठी चार्ज हुँदा खेरि गोली बर्सिदा खेरि छाती थापेर अगाडि उभिरहेका थियौं । लाठी चार्ज हुँदा हाम्रो क्यामरा माथि परेको थियो त्यति मात्र नभएर हाम्रो जीउमा पनि परेको थियो । २०६२,६३ को आन्दोलनको म्याण्डेड के भने राज्यको यथास्थिति संरचना अव स्विकार्य छैन र यसको पुनर्संरचना हुनुपर्छ । पुनर्संरचना भनेको चाहिँ पावर एकात्मक र केन्द्रिकृत होइन । पावर भाहिँ डिसेन्ट्रलाईज हुनुपर्छ । पावर तल्लो तह सम्म हुनुपर्छ । संसारमा भएको देखिएको संरचनाका अभ्यासहरु मध्ये संघात्मकता चाहिँ सवै भन्दा उपयुक्त माध्यम हो । राज्य पुनर्संरचना हुँदा त्यसरी हुनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । यो बिचमा मलाई धेरै राष्ट्र घुम्ने मौका मिल्यो । ती राष्ट्रहरुको बिकास समृद्धिलाई हेर्दा र उनीहरुले उदार गरेको राज्यब्यवस्थाको संरचना हेर्दा खेरि जस्तै भारत,स्विजरलेण्ड,आदिमा एकात्मक नभएर संघात्मक शासन प्रणाली छ । त्यो कारणले गर्दा खेरि देश संघात्मकमा जानै पर्छ । जहाँ सम्म लिम्बसवानको प्रसंग छ आफु लिम्बु भएकोले मलाई के लाग्छ भने लिम्बुहरुको संस्कृति भाषा र लिम्बुहरुको समग्र विकासको निम्ति यदि लिम्बुवान भयो भने त्यसले ठुलो टेवा पुर्याउँने छ । त्यसैको लागि लिम्बुवान आवश्यक छ । लिम्बुवानका विभिन्न आधारभूमिहरु पनि छन् । लिम्बुवान भनेको यस्तो क्षेत्र हो जुन एकिकरणको क्रममा पनि सम्झौता द्वारा स्वायत्तता प्राप्त गरेको हो । त्यसपछि पनि बि.सं.२०२१ साल सम्म स्वायत्तता थियो । किपट प्रथाको रुपमा सुभाङ्गीको रुपमा शक्ति चाहिँ लिम्बुहरु आफैले नै अभ्यास गरिरहेका थिए । त्यसले गर्दा लिम्बुवान सवभन्दा सवल दावेदार हो स्वायत्तताको लागि र संघात्मकताको लागि । तर पछिल्लो चरणमा चाहिँ केहि राजनैतिक पार्टीहरुले पनि जनमानसमा लिम्बुवानका विषयबस्तुहरु अगाडी बर्ढाई राखेकाछन् । तर अब भने कलाकर्मी संस्कृतिकर्मीले पनि यो बिषयमा बोल्नु पर्ने आवश्यकता आयो । त्यसैले लिम्बुवान स्वायत्तता हुनुपर्छ भनेर म बोलि रहेको छु ।

६.केहि नयाँ योजनाहरु छन् कि ?

अब म हङकङबाट फर्किने वित्तिक्कै एउटा फ्रान्स नेपालको संयुक्त लगानीमा एउटा चलचित्र निर्माण भैरहेको छ । त्यस काममा ब्यस्त हुन्छु । त्यसपछि अर्को चलचित्र राजाले शक्ति हातमा लिएको समयको युवाहरुको मनस्थिति विश्लेषण भएको गुडबाई काठमाडौ छ । अहिलेलाई म यिनै २ वटा काममा आफुलाई केन्द्रित गरिरहेको छु ।

७.लिम्बुवान ब्लगस्पोट डटकम्बाट केहि शन्देस दिन चाहनु हुन्छ कि ?

सवभन्दा पहिले लिम्बुवान ब्लगका सञ्चालक टंक सम्वाहाम्फे जीलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु किनकी ब्लग जस्तो डायरी लेख्ने ठाउँलाई राजनैतिक विषय उठाएर राम्रो काम गर्नु भएको छ । गर्ने जाँघर भए यस्तो सानो परिवेसबाट ठुल्ठुला कुराहरु उठान गर्न सकिने रहेछ । किनभने त्यो ठुलो काम यो ब्लगले गरिरहेको छ । अर्को तिर हङकङ जस्तो फुर्सदै नहुने ठाउँमा रहेर यो काममा दिनहुँ खट्नु झन गाह्रो काम हो । काम साधारण जस्तो देखिए पनि यो काम साधारण र सजिलो पक्कै छैन । कुनै दिन यसको कदर पक्कै हुनेछ । र म यो ब्लगबाट बिश्वभर छरिएर रहनु भएको लिम्बु तथा गैरलिम्बुहरुलाई लिम्बुवानको लागि जुट्न आग्रह गर्दछु । म पनि लिम्बुवानको लागि संस्कृतिकरुपले निरन्तर जुटि रहने छु ।

प्रकाश यक्सो लिम्बूसँगको अन्तरवार्ता

2009-01-22T18:36:00.000-08:00

बि. सं. २०२७ साल माघ २७ गते हाङपाङ - ३ (ताप्लेजुङ्ग) आठारार्इ थुम, लिम्बुवानमा जन्मनु भएका प्रकाश यक्सो लिम्बू बिगत दश बर्षदेखि हङकङलाई आफ्नो कर्मभूमि बनाएर जीवन ब्यतीत गरिरहनु भएको छ । लिम्बुवान सम्बन्धि विभिन्न खोजमूलक बिचारहरु समय समय जनसमक्ष प्रस्तुत गर्दैआउँनु भएको छ । वहाँ लिम्बुवान विधार्थी मोर्चा, महेन्द्र बहुमु्खी क्याम्पस, धरान (बि.सं.२०५०-०५१)संयोजक,'लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा सुनसरी जिल्ला कमिटि (बि.सं.२०५१) सचिव,एभ्रेष्ट दैनिक पत्रिका, हङकङ (सन् २०००)संस्थापक सदस्य सचिव तथा पत्रकार,हङकङ गोर्खाज फरम क्षेत्रीय समिति (सन् २०००)अध्यक्षमा रहेर समाजमा आफ्नो दायित्व पूर्णरुपले वहन गर्नु भएको प्रत्यक्ष उदाहरणहरु हुन् । त्यसरी लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङ (२००१)संस्थापक अध्यक्ष र लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा, नेपाल (२००८) केन्द्रीय सदस्यको कार्यभार निरन्तर वहन गर्दै आउँनु भएको छ । उनै लिम्वुवानको लागि जुट्नु भएका कर्मठ ब्यक्तित्वसँग लिम्वुवान ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नु भएको कुराकानी पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरिएको छ ।

१. हङकङ जस्तो फुर्सदै नहुने ठाउँमा लिम्बुवानको राजनीति विचार प्रवाह र घर व्यावहारको कामलाई कसरी तालमेल मिलाई रहनु भएको छ ?

हाल म पेशाले १२ घण्टे सिक्युरिटी गार्ड । त्यसमा मेरो दैनिक ओहर दोहरको समय पनि मिलाउँदा जम्मा १५ घण्टै हुँदोरहेछ । बाँकी बचेको समयबाटै घर व्यावहार लगायत सम्पूर्ण कार्यहरु पुरा गर्नुपरेकोले निश्चित रुपमा कठिनाइहरु हुने नै भयो । तैपनि अहिले हाम्रो मातृभूमि लिम्बुवानको लागि केही सोच्नै पर्ने र गर्नै पर्ने अवस्था आएको छ । तर त्यसको लागि हामीलाई राजनैतिक मुक्ति चाहिन्छ । त्यसकारण म लगायत हाम्रो सिङ्गो टीम त्यतातिर लागिरहेकाछौं । हङकङको व्यस्तता त छदैछ, तैपनि मौका मिल्नसाथ ध्यान लिम्बुवानकै लागि केन्द्रीत गरेको छु । मैले यसलाई आवश्यकता र कर्तव्य सम्झेको छु ।

२. लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङ कहिले स्थापना भएको हो ? हङकङमा परिषद खोल्नुको उदेश्य के हो ?

नेपालको इतिहासमा लिम्बुवान मात्र एउटा त्यस्तो राज्य हो जुन् सन् १७७४ मा भएको लिम्बुवान र नेपालबीचको सन्धि सम्झौताले लिम्बुवानलाई एक विशिष्ट सह राज्यको रुपमा नेपाल अन्तर्गत सम्मिलित गर्न सकेको हो । तर आज त्यो सह राज्यधिकारलाई सन् १९६० को दशकमा आइपुगेपछि पञ्चायति शासकहरुले बलपूर्वक विस्थापित गरिदिएका छन् । यसरी सदियौंदेखि लिम्बू र लिम्बुवानवासी जनताहरु नेपालको केन्द्रीकृत एकात्मक राज्यशासनको घोर शोषण र उत्पीडनमा परेको र आज लाखौंलाख लिम्बुवानवासी युवा युवतीहरु बेरोजगारीको चपेटाले गर्दा बिदेश पलायन हुने क्रम बढिरहेको छ । आज त्यहाँ बनसाङ्लेको चक्चकीको कारण घरसाङलेहरु विस्थापित हुँदैछन् । यी सारा कुराहरुबाट लिम्बुवानवासीलाई मुक्ति दिलाउनको निम्ति तथा सन् १७७४ सन्धिले दिएको लालमोहरको आधारमा लिम्बुवान स्वायत्त राज्य पुनःप्राप्तिको निम्ति पञ्चायतकालदेखि 'लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा' नेपालले सङघर्ष गरिरहेको कुरा पनि सबैलाई विदित्तै छ । विगतको दिनहरुमा लिम्बुवान स्वायत्तताको निम्ति खाँटी आवाज दिने हङकङमा कुनै पनि संगठनहरु थिएनन् । तसर्थ लिम्बुवान स्वायत्तताको निम्ति लिम्बुवानवासी हङकङेलीमाझ जनचेतनाको विकास गर्दै 'लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा' नेपालले उठान गरेको लक्ष्य र उदेश्यप्रति सधैं कटिबद्घ रही होस्टेमा हैँसे थप्दै अघि बढ्ने उदेश्यकोसाथ सन् २००१ साल डिसेम्बर २३ को दिन 'लिम्बुवान विकास परिषद' हङकङको स्थापना भएको हो ।

३. लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङ नेपालको कुनै लिम्बुवान पार्टीसंग सम्बन्धन छ ? र लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङले हङकङ तथा नेपाल बसोबास गर्ने लिम्बू समुदायको माझमा कस्तो काम गरिरहेको छ ?

लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङ लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा, नेपालको एक अन्तराष्ट्रिय भातृसंगठन भएकोले यसको सिधा सम्पर्क तथा सम्बन्ध मोर्चासित छ । र, हाल लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा सहितको संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा, नेपाल गठन भएको छ, त्यसमार्फत पनि परिषदको सम्बन्ध लिम्बुवानवासीहरुसम्म पुगेको छ । लिम्बुवान विकास परिषदले हङकङ तथा नेपालमा बसोवास रहेका लिम्बू र लिम्बुवानवासीहरुमाझ लिम्बुवान स्वायत्त राज्य पुनः प्राप्तिको निम्ति जनचेतनाको विकास गर्दै सकेसम्म सहयोग र समर्थन पनि गर्दै अघि बढिरहेको छ । यसको साथै 'संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा' नेपाल हाल लिम्बुवान स्वायत्त राज्य प्राप्तिको निम्ति सशक्त आन्दोलनकोसाथ अर्थात विभिन्न कार्यक्रमहरु तय गरेर अगाडि बढिरहेको अवस्था छ । मोर्चाको यो महान ओन्दोलनको अभियानलाई तथा लक्ष्यलाई सफल तुल्याउन सम्पूर्ण लिम्बुवानवासी जनता तथा संगठनहरुलाई एकैठाउँमा गोलबद्घ भई तथा मोर्चाबन्दी भई अघि बढ्न लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङले आव्हान गरिरहेको छ ।

४. हाल नेपालमा लिम्बुवान स्वायत्त आन्दोलनमा लिम्बुवानका कति पार्टीहरु एक पनि भएका छन् कति भने वेक्लै रहेर सशस्त्र आन्दोलनका कुराहरु पनि गरिरहेका छन् यसलाई तपाइले कसरी लिनु भएको छ ?

अहिले मुख्य सात दलहरु मिलेर संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा, नेपाल बनेको छ । यो मोर्चाबन्दी बनिनुमा लिम्बूहरुको साझा संस्था किरात याक्थुङ चुम्लुङ, नेपालको सहयोगी/समन्यकारी भूमिकाको कारणले गर्दा सफल भएको हो । मोर्चाले लिम्बुवान स्वायत्त राज्य पुनः प्राप्तिको निम्ति शान्तिपूर्ण तर सशक्त आन्दोलन अघि बढाइरहेको छ । नेपालको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा लिम्बुवान स्वायत्त राज्यको सुनिश्चित् गर्न र नया संविधानमा लिपिबद्व गराउनको निमित्त सदन र सडकसम्म सशक्त आन्दोलनको कार्यक्रमहरु लिएर मोर्चा अघि बढिरहेको छ । मोर्चाले लिम्बुवानको नौ वटै जिल्ला, नगर, गाउँ, टोलहरु र काठमाण्डौं उपत्यकामा समेत जनप्रदर्शन तथा कार्यक्रमहरु गर्ने तयारी गरेको छ । यसको साथै लिम्बुवानवासीहरुको १० लाख हस्ताक्षर संकलन अभियान अघि बढाउदै लिम्बुवानवासी जनताद्वारा केन्द्रीकृत एकात्मक राज्यसत्ता र संविधानसभा घेराउ गर्ने कार्यक्रम समेत तय गरिसकेको छ । यसरी लिम्बुवान स्वायत्त राज्य प्राप्तिको निम्ति मोर्चाले सञ्चालन गरिरहेको यो महान अभियान तथा कार्यक्रमलाई सफल पार्न सम्पूर्ण लिम्बुवानवादी संघसंगठन तथा लिम्बुवानवासी जनताहरु एकजुट हुन मोर्चाले आव्हान गरिरहेको छ । तर पनि केही लिम्बुवान समुहहरु यस मोर्चाको आन्दोलनमा समाहित हुन सकिरहेका छैनन् । त्यसोहुनुको प्रमख कारण चाहिँ तिनीहरुमा दलगत तथा व्यक्ति स्वार्थ र अपुङ्गीपन व्याप्त हुनु हो । उनीहरु बरु अर्काको दासत्व स्वीकार्न तयार हुन्छन् तर आफ्नै अस्तित्व स्वीकार्न तयार हुदैनन् । दोस्रो कारण चाहिँ विगतमा नेकपा माओवादीले गर्ने गरेको कार्यको सिको गर्दै समानान्तर सरकारको नाममा जबर्जस्त चन्दा संकलन तथा अवैध कर असुल गर्ने कार्यलाई अघि बढाइरहेका छन् । यदि उनीहरु संयुक्त मोर्चामा आबद्घ भएको खण्डमा यी सब कार्यहरु गर्न पाउँने छैनन् । त्यसकारण उनीहरु मोर्चामा आवद्घ हुन हिच्किचाई रहेका छन् । जहाँसम्म सशस्त्र आन्दोलनको कुरा छ, अहिले सिङ्गो राष्ट्र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गरिसकेको हुनाले संघीय गणतान्त्रिक नेपालमा लिम्बुवानले निर्बाध रुपमा स्वायत्तता पाउँनुपर्छ । हामी त्यसलाई शान्तिपूर्ण आन्दोलनबाट प्राप्तहोस भन्न चाहन्छौं । तर फेरी पनि राज्यले लिम्बुवान स्वायत्तताको शान्तिपूर्ण आन्दोलनलाई षड्यन्त्र र दमनगरी दवाउन खोज्यो भने चाहिँ लिम्बुवानवासीले विकल्पको बाटो रोज्न बाध्य हुनेछन् । अहिले लिम्बुवानवासीले अखण्ड नेपालभित्र 'अखण्ड लिम्बुवान स्वायत्त राज्य' खोजेको हो । यदि शान्तिपूर्ण तवरले लिम्बुवान स्वायत्त राज्य प्राप्त नभए क्रान्ति गरेरै भएपनि लिन सक्नुपर्छ ।

५. लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङ पनि नेपालको लिम्बुवान स्वायत्त आन्दोलनमा समाहित छ कि छैन ? यदि समाहित छ भने परिषदको आफ्नो दृष्टिकोण के हो ? आन्दोलनमा हङकङबाट कसरी सक्रिय भैरहेको छ ?

लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङ 'लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा' नेपालको एक अन्तराष्ट्रिय भातृसंगठन भएकोले यो स्थापनाकालदेखि नै लिम्बुवान स्वायत्त आन्दोलनमा समाहित छ । र, ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा आधारित अखण्ड लिम्बुवान राज्यलाई नेपालको नयाँ संघात्मक संविधानमा सम्बोधन गराएर बैधानिक संघराज्य बनाउने परिषदको मूल दृष्टिकोण रहेको छ । यसको साथै भोलि विभिन्न पार्टीहरुसंगको समझदारीमा जातीय तथा आत्मनिर्णयको अधिकार राखिएता पनि अर्थात कार्यन्वयन गरिएको भएता पनि लिम्बुवान विकास परिषद, हङकङको संस्थागत दृष्टिकोण चाहिँ क्षेत्रीय स्वायत्तता नै रहने छ । र, हाल लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा सम्मिलित संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा, नेपाल मार्फत लिम्बुवान स्वायत्त आन्दोलनमा परिषदले सक्रिय भूमिका खेलिरहेकै छ ।

६. तपाई कलमकर्मी साथै राजनैतिक व्यक्ति पनि त्यसैले नेपाली समाजमा आफु कुनरुपले बढी उपस्थित हुन चाहनु हुन्छ ? अथवा समाजले बढी कुनरुपले चिनोस जस्तो लाग्छ ?

मुख्य कुरा त मैले यही बन्छु वा हुन्छु भन्ने महत्वाकाँक्षा राखेको छैन । तर बाध्यता भनौं या अपरिहार्यता, अहिले लिम्बुवान र लिम्बुवानवासी जनताको निम्ति केही गर्नैपर्ने अवस्था चाहिँ आएको छ । र, नै म त्यतातिर लागेको छु । किनकि सदियौंदेखि नेपालको केन्द्रीकृत एकात्मक राज्यसत्ताको घोर शोषण र उत्पीडनमा परेका लिम्बुवान र लिम्बुवानवासी जनताहरुको मुक्ति हुनु अब अनिवार्य छ । संविधानसभाबाट नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गरिसकेको परिपेक्षमा लिम्बुवानले निश्चित रुपमा स्वायत्तता पाउनुपर्छ भन्ने मेरो मुख्य मान्यता हो । त्यसकारण जबसम्म लिम्बुवान र लिम्बुवानवासी जनताको मुक्ति हुँदैन तबसम्म मेरो सङघर्ष जारीरहने छ । त्यसैले हाललाई मलाई समाजले लिम्बुवानवासी तथा समस्त नेपाली जनताको मुक्ति चाहने एक सेवक एवं सिपाहीको रुपमा लिंदा फरक नपर्ला ।

७. हालै चलिरहेको नेपाली राजनैतिक वृत्तलाई कसरी मुल्याङ्कन गरिरहनु भएको छ ? नयाँ संविधान निर्माण निश्पक्ष रुपले बन्ने वातावण कतिको देखि रहनु भएको छ ?

संविधानसभाको चुनावमा दलहरुले नेपाली जनतासामु जुन प्रतिबद्घता व्यक्त गरेका थिए त्यो अहिले आएर निराशामा परिणत हुने सम्भावना बढ्दै गएको छ । सरकार तथा दलहरु देश र जनताको चाहना र आवश्यकतालाई सम्मान र सम्बोधन गर्नुको सट्टा सत्ता, दल र व्यक्ति स्वार्थमा चुर्लुम्म डुबेका छन् । हिजो मात्र आम र्सवहारा वर्ग एवं शोसित र उत्पीडित जनताको हकअधिकार तथा मुक्तिको पक्षमा सधैं धावा बोल्नेहरु आज आफै चरम विलाशितामा डुबिरहेका छन् । प्रमुख राजनैतिक दलहरुले सहमति र समझदारीयको राजनीतिक निकास खोज्ने भन्दा पनि कसरी सत्ता टिकाउ र भत्काउ भन्ने चिन्ताले ग्रसित छन् । स्पष्ट रुपमा भन्नुपर्दा बलिया दलहरुबीचको राजनैतिक असझदारी र असक्षमताले गर्दा साना दलहरु लगायत सम्पूर्ण नेपालीहरुले दुःख र कष्ट पाइराखेकाछन् । त्यसैले नेपाल र नेपाली जनताको आवश्यकता र विशिष्टतालाई राम्ररी चिन्न र बुझनसक्ने कुशल नेतृत्व नेपाली जनताले अझैपनि पाउन सकेका छैनन् भन्ने लाग्छ । जहाँसम्म संविधान निर्माणको प्रश्न छ त्यसको प्रमुख महत्वको विषय भनेको संघीयता नै हो । संघीयतामा गैसकेपछि त्यसको रुपरेखा तथा अधिकारको बाडफाँट कस्तो हुने र कसरी गर्ने भन्ने प्रमुख कुरा हो । अहिले संघीयताको विषयमा अनेकथरीका विचार र बहसहरु आइरहेकाछन् । विचारहरु अनेकथरीका भएता पनि शक्ति र सत्ता सञ्चालनको मुख्य रिमोटकन्ट्रोल भने बलिया दलहरुको हातमा छ । त्यहाँ पनि कथित उच्च जात भनिएकाहरुको वचर्स्व रहेको र उनीहरु आफ्नो परम्परा र संस्कृतिभन्दा माथि उठ्न नसकिरहेका अवस्था छ । 'फुटाउ र शासन गर' मानसिकताले ग्रसित भैराखेको बेला जातीय आत्मनिर्णयको अधिकारको कुरा त कता हो कता संघीयता नै उनीहरुको लागि रुचेको गाँस होइन । त्यसकारण निर्णय गर्ने ठाउँमा त्यस्ता मानसिकताका मानिसहरु पुगेको खण्डमा हामीले चाहेजस्तो संघीयता र संविधान निश्पक्ष बन्छ भन्ने कुरामा शङ्कै छ ।

८. नेपालमा लिम्बुवान स्वायत्त प्रदेशको रुपमा घोषणा हुन्छ भन्ने कुरामा कतिको आशावादी हुनुहुन्छ ? यदि हामीले चाहे जस्तो लिम्बुवान घोषणा भैदिएन भने त्यसको लागि कस्तो पाईला चाल्न आवश्यक देख्नु हुन्छ ?

यसमा मुख्य दुइ कारणले आशावादी हुन सकिन्छ । पहिलो, संविधानसभाबाट सिङ्गो राष्ट्र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गरिसकेको अवस्था छ । यहाँ सबैले बुझनुपर्ने कुरा के हो भने लिम्बुवानको आन्दोलन भनेको नेपालका अन्य नयाँ संघराज्य बन्न खोज्नेहरुको जस्तो नयाँ आन्दोलन पटक्कै होइन । लिम्बुवानले नेपाल एकिकरणताका (वि. सं. १८३१ देखि) नै नेपाल अर्न्तर्गत एक विशिष्ट स्वायत्त राज्य उपभोग गर्न पाएको थियो । लिम्बुवानको त्यो हकअधिकारलाई राज्यपक्षले बलपूर्वक एवं एकपक्षीय ढङ्गले खोसेर लगेको हो । लिम्बुवान स्वायत्तताको आन्दोलन नेपालको इतिहासमा पटक पटक हुँदै आइरहेको छ । हिजो नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा हुनु पूर्वसम्म लिम्बुवान आन्दोलन सक्रिय भैसकेको थियो । त्यसकारणले गर्दा नेपालको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा लिम्बुवानले पहिलो प्रथमिकतासाथ स्वायत्तता पाउँनुपर्छ । दोस्रो, हाल लिम्बुवान स्वायत्तताको निम्ति शान्पिूर्ण सशक्त आन्दोलन गरिरहेको 'संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा नेपाल निर्माण भएको छ । मोर्चाले आफ्नो प्रतिनिधिमण्डल मार्फ सरकार प्रमख अङ्गहरु -प्रधानमन्त्री, राष्ट्रपति र सभाध्यक्ष) लाई लिम्बुवान स्वायत्तता पुनर्स्थापना माग सम्बन्धि स्मरणपत्र (Memorandum) बुझाउने काम पनि भैसकेको छ । त्यसैगरी राजनैतीकि दल तथा तिनका प्रमुखहरुलाई पनि लिम्बुवान स्वायत्तता पुनर्स्थापना मागबारे जानकारी दिने काम भएको र सबैबाट सकरात्म रिस्पोन्स पनि भएको छ । त्यसैले मोर्चाको मागप्रति अग्रिम सम्बोधन हुने र निकट भविश्यमै लिम्बुवान स्वायत्तता पुनर्स्थापना हुने कुरामा म आशावादी छु । तर लिम्बुवान स्वायत्तता सजिलै भैहाल्छ भनेर ढुक्कै बस्ने अवस्था पनि छैन । अधिकार भीख मागेर मात्र पाइन्दैन, गर्जनैपर्छ बाघ जस्तो तबमात्र पाइन्छ । त्यसकारण यदि हामीले चाहेजस्तो लिम्बुवान घोषणा भैदिएन भने हामीले थप सशक्त आन्दोन गर्नुको विकल्प छैन । त्यो भोलिको समयले बताउने कुरा हो । तर त्यसबाट निस्कने परिणामको जिम्मा हामीले होइन खुद सरकारले नै लिनुपर्नेछ ।

९. नेपालमा लिम्बुवान स्वायत्त प्रदेश किन हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ? स्वायत्त प्रदेश दिंदा देश विखण्डनमा धकेलिन्छ भनेर कतिपय राजनैतिक व्यक्तिहरुले भन्ने गरेका छन् के यो साँचो हो ?
बि. सं १८३१ (सन् १७७४) पूर्वसम्म लिम्बुवान एक सार्वभौम र स्वतनत्र राष्ट्र थियो । राजा पृथ्वीनारायण शाहले नेपालको एकिकरण गर्ने क्रममा प्राय सबै राज्य रजौटाहरुमाथि खुनी हमला गरेर गोर्खा-नेपाल राज्यमा सम्मिलित गरेका हुन् । तर लिम्बुवानमा राजा पृथ्विनारायण शाहले खुनी हमला गर्न चाहेर पनि गर्न सकेनन् । त्यसकारण लिम्बुवान नेपालबीच बि. सं. १८३१ मा एक महत्वपूर्ण सन्धिसम्झौता भयो । त्यै सन्धिले गर्दा नै राजा पृथ्वीनाराण शाहको सपना साकार मात्र भएन आज हामीले सिङ्गो नेपाल राष्ट्रको स्वरुप देख्न पाएकाछौं । अब बि. सं. १८३१ सम्झौतामा के लेखिएको थियो भन्ने कुरा जान्नको लागि कुनैपनि एक सचेत नागरिक हैसियतले खोतल्नै पर्नेहुन्छ । त्यो सन्धिबाट लिम्बुवानललाई नेपाल अधिराज्यभित्र एक विशिष्ट सहराज्यधिकार प्राप्त थियो । हिजो मात्र राजा महेन्द्रले कथित पञ्चायति व्यवस्था र भूमिसुधारको नाममा लिम्बुवानको त्यो जिउँदो र वैधानिक सन्धिपत्रलाई एकपक्षीय रुपमा उलङ्घन गरिदिएका हुन । यसरी हेर्दा अहिले लिम्बुवानमाथि नेपालसरकारको औपनिवेशिकता लादिएको देखिन्छ । एउटा सार्वभौम र स्वतन्त्र राष्ट्रको बन्नसक्ने हैसियत बोकेको लिम्बुवानले नेपाल राष्ट्र अर्न्तर्गत 'स्वायत्तता' मात्र खोजेको हो । त्यसकारण नेपालको लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा निर्विकल्प लिम्बुवान स्वायत्त राज्यको घोषणा हुनुपर्छ । यहाँ स्वायत्त प्रदेश दिंदा देश विखण्डन हुन्छ भन्ने कुरा साँचो होइन । किनकि संघीय पद्घति भएका मुलुकहरु सबै विखण्डन भएका छैनन् । जुन् ठाउँहरुमा विखण्डन भयो त्यो आफ्नै कारणले भएको छ । जस्तो, तत्कालीन सोभियतसंघ विघटन हुनुमा लेनिनले प्रतिपादन गरेको आत्मनिर्णयको अधिकार र जातीय स्वशासन तथा उनीहरुले चाहेमा छुट्टनि पाउँने अधिकार नै मुख्य कारण थियो । चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले शुरुमा (सन् १९२२) लेनिनको नीतिलाई समर्थन गरेको भएता पनि पछि सन् १९३५ मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले लेनिनको संघात्मक व्यवस्थाको पृथक हुने अधिकार चीनको परिस्थिति अनुकूल नभएको निष्कर्षमा पुग्यो र त्यसको ठाउँमा क्षेत्रीय शासनको प्रस्तावलाई अगाडि सार्यो । र, चीनमा "एक राज्य सबै जातिको नीति" अथवा साँस्कृतिक विविधता सहित राजनीतिक एकिकरणको नीति भनिएकोले विशाल जनवनदी गणतन्त्र चीनले आफ्नो राष्ट्रिय अखण्डतालाई जोगाई राख्न सफल भएको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघसित सम्बद्घ मानव अधिकार सम्बन्धि दस्तावेजहरु हेर्दा पनि आत्मनिर्णयको अधिकारलाई छुट्टीन पाउने अधिकार भन्दा पनि नागरिक तथा राजनैतिक अधिकारको रुपमा सम्बोधन गरेको पाइन्छ । जसअनुसार जातिहरुको भाषा, धर्म, साँस्कृति पहिचान, परम्परा एवं प्रचलनको मान्यता, सुरक्षा तथा सम्मान गर्ने र उनीहरुको आर्थिक, सामाजिक र साँस्कृतिक जीवनशैलीसंग सम्बन्ध भएका प्राकृतिक स्रोत, साधनमाथि पहुच रहने तथा ती विषयहरुमा राज्यपक्षले सिधै हस्तक्षेप गर्न नपाउँने आदि कुराहरु रहेका छन् । हालको हाम्रो नेपालको भूराजनीति गतिविधिलाई हेर्दा कोही आत्मनिर्णयको अधिकार सहितको जातीय राज्य बनाउँने भन्ने कोही त्यसो गरेमा मुलुक विखण्डन हुन्छ भन्ने विचारहरु प्रवाह भएको देखिन्छ । तर मलाई के लाग्छ भने यहाँ एकाध बाहेक नेपाल राष्ट्र आफै संघीय स्वरुप बनिसकेकै छ । आत्मनिर्णयको अधिकारको आधारमा संघराज्यहरु निर्माण गर्दा लिम्बुवान, खम्बुवान, मगरात आदि ऐतिहासिक राज्यहरुको स्वरुप बिग्रनु हुदैन । त्यसैले जातीय एवं आत्मनिर्णको अधिकार भनेको संयुक्त राष्ट्रसंघको मानव अधिकारको दस्तावेजमा उल्लेख भए झैं एउँटा बनिसकेको राष्ट्र वा संघराज्यभित्र प्रयोग हुने वा गरिने अधिकार मात्र हो । जातैपिच्छेको अलग नयाँ नयाँ राज्य निर्माण गर्ने र पृथक हुने भन्ने पटक्कै होइन । हामीले अरु राष्ट्रको नक्कल मात्र गर्ने होइन । नेपालको आफ्नै भूपरिस्थिति अनुसार संघराज्यहरुको निर्माण गर्ने हो । संयुक्त राष्ट्रसंघ सम्बद्घ मानव अधिकार तथा अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठन (ILO) १६९ ले दिएको हक अधिकारलाई पनि हामीले आपसी सहमति र समझदारीमा प्रयोग गर्न सकिने कुरा हो । त्यसैले यो प्रक्रियाबाट हामी अघि बढ्यौं भने नत देश विखण्डन हुने डर, नत स्वायत्तता नै नपाउँने डर हुन्छ ।

१०. भावी नेपालको स्वरुप कस्तो बन्ला जस्तो लाग्छ ? सेना समायोन लगायत सशस्त्रमा उत्रेकाहरुसंगको वार्तालाई कसरी हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ ?

नेपालको भावी स्वरुप जातीय एवं क्षेत्रीय आधारमा संघात्मक राष्ट्र राज्य बन्नसक्ने सम्भावना छ । तर सेना समायोजन विषयमा थुप्रै बहस तथा छलफलहरु भइरहेकाछन् । यसको निम्ति प्रबुद्घ वर्गहरुले नै निर्णय गर्ने विषय हो । तर मेरो विचारमा नेपाली सेनालाई राजनीति सिद्घान्तबाट अलग राखिनुपर्छ र सेना समायोजन पनि निरपेक्ष तथा समानुपातिक आधारमा बनिनुपर्छ । यो कुनै एक जाति, पार्टीको सिद्घान्तबाट निर्देशित हुनु हुदैन । जहाँसम्म सशस्त्रमा उत्रेकाहरुसंगको कुरा छ उनीहरुले माग गरेका विषयहरुमाथि छलफल तथा समझदारी निर्माण गरी हल गर्न सम्भव भएकालाई हल गरिदिएर उनीहरलाई निशस्त्र तुल्याउँनुपर्छ ।

११. तपाई युवा अवस्था मै राजनीतितिर होमिनु भो के कसैको प्रेरणा छ यता लाग्नुमा ? घरपरिवारबाट यो कामको लागि कतिको सल्लाह सुझाव र सहयोग पाइरहनु भएको छ ?

प्रेरण छ नै भन्नुपर्छ । तर यसो भनिरहंदा मैले अलिकति मेरो विगतलाई सम्झिनै पर्छ । बि. सं. २०४४-०४५ को कुरा हो, मैले पहिलो चोटी वीर नेम्बाङको नाम मेरै माइलो दाई टेकमान यक्सोबाट सुने । वहाँ भन्नुहुन्थ्या, "वीर नेम्बाङले 'लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा' नामक एक क्षेत्रीय राजनैतिक संगठन खोलेर लिम्बुवान स्वयत्तता निम्ति सङघर्ष गर्दै हुनुहुन्छ । र, वहा एक निडर, साहसी र युवा नेता पनि हुनुहुन्छ । वहालाई सहयोग गरेर अघि बढ्नु राम्रो हुन्छ ।" यस्तै नै थियो मैले दाइबाट पाएको जानकारी र सुझापहरु । पछिबाट चाहिँ पञ्चायति शासकले वीर नेम्बाङलाई देश द्रोही, साम्प्रदायिक विखण्डनवादी जस्ता आरोप लागेर कहिले भूमिगत, निर्वासन त कहिले जेलयातना समेत भोगेको कुरा पनि सुने । त्यसपछि करीव १/२ बर्षसम्म यी यावत् कुराहरु बिर्सेर म आफ्नै संसारमा रमाउन थाले । लिम्बुवान आठारार्इ थुमको बसार्इ कहिले लेकबेसीहरुमा कहिले मेलाजात्राहरुमा याक्थुङमा सोल्टेनीहरुसंगको धाननाँच रमाइलो गरेको क्षणलाई सम्झिदा अझै पनि मन लोभिन्छ । वि. सं. २०४८ सालदेखि भने वीर नेम्बाङले नेतृत्व गरेको लिम्बुवान मुक्ति मोर्चालाई सहयोग गर्ने हेतुले लिम्बुवान स्वायत्तताको निम्ति सक्रिय हुनथालियो । त्यस पछि चाहिँ मलाई कसैले प्रेरणा दिने भन्दा पनि लिम्बुवानको निम्ति केही गर्नुपर्छ भन्ने भावना पलाएको मात्र होइन, जोस जाँगरै बढेर आयो । वि.सं. २०५०-०५१ सालको कुरा हो महेन्द्र बहुमुखी क्यामपस धरानमा मेरो संयोजकत्वमा 'लिम्बुवान विधार्थी मोर्चा' गठन गरियो । त्यसै दौरानमा लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा सुनसरी जिल्ला कमिटि पनि गठन भयो । आफु चाहिँ कमिटि सचिवको रुपमा सक्रिय भई काम गर्न थाले । त्यपछि भने वीर नेम्बाङदाईसंग मेरो भेटघाट हुने क्रम पनि बढ्दै गयो । वहाँले लिम्बुवान स्वायत्तताको निम्ति काम गर्नुपर्छ भन्ने हामी सबै युवाहरुलाई सल्लाह सुझाव दिइरहनु हुन्थ्यो । लिम्बुवान स्वायत्तताको निम्ति लिम्बुवान क्षेत्रबाट लिम्बुवान विधार्थी मोर्चाको संयोजक भएर काम गर्न सुझाव पनि दिनुभयो । तर यी सब कुराहरुलाई मैले केहीबर्षथाती राख्ने विचार गरे । वि. सं. २०५२ सालतिर हङकङ आउने योजना भयो । केही पैसाको चाँजो मिलाएर २/३ बर्षछि फेरी लिम्बुवान स्वायत्तताको आनदोलनमा लागेर काम गर्ने वचन मैले अध्यक्ष वीर नेम्बाङ दाइलाई दिए र विदा भए । त्यसकारण यो माथिको मेरो छोटो संस्मरण के देखाउछ भने म यता लाग्नुमा प्रथम प्रेरणाको स्रोत मेरो माइलो दाई अनि अलिकति मेरो आफ्नै स्वअध्यन र वीर नेम्बाङको सैदान्तिक दृष्टीकोण प्रमुख रहेका छन् । उसबेला लिम्बुवानको राजनीति गर्नु जोखिमपूर्ण र गैर कानूनी हुन्थ्यो । त्यसैले होसियार भई बचेर काम गर्नु भन्ने सुझाव अन्य अविभावकहरुबाट पनि हुने गथ्र्यो । अहिले पनि परिवारबाट सहयो मिलेको छ ।

१२.लिम्बुवान ब्लगपोस्ट डटकमबाट संसारभर छरिएर रहेका पाठकहरुलाई केही सन्देश दिन चाहनुहुन्छ कि ?

सर्बप्रथम त लिम्बुवान व्लगपोष्ट डटकम मार्फत मेरो विचार राख्ने मौका दिनुभएकोमा यहाँ टंक सम्वाहाम्फे जीलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु । वहाँले व्लगपोस्ट डटकम मार्फत लिम्बू र लिम्बुवान सम्बन्धि जानकारी मुलक सन्देश मात्र पस्किनु भएको छैन, विश्वभर छरिएर रहेको बिचार एवं समचार बुझन पनि सजिलो बनाइदिनु भएको छ । त्यसैले लिम्बू र लिम्बुवान आन्दोलनमा वहाँको योगदान सम्झिन योग्य छ र हुनेछ । हिजो बाहिरियाबाट लिम्बुवान आमाको अस्थित्वलाई पटक पटक गरी धेरै चोटि लुटियो । लिम्बुवान आमालाई बचाउन खोज्दाखोज्दै हाम्रा हातहरु बाँधिए, मुखहरु थुनिए । फलाम काट्नलाई फलाम नै प्रयोग गरे झैं लिम्बूलाई सिध्याउँन लिम्बू नै प्रयोग गरियो । ती बाहिरियाहरुको षड्यन्त्र यति खतरनाक थियो कि हाम्रा मान्छेहरुले त्यसलाई बुझनै सकेनन् । एउटै आमाको दुइ सन्तानहरु, एउटाले लिम्बुवान बचाउँनको निम्ति गुहार माग्यो तर अर्कोले अर्कैको अस्थित्वलाई स्वीकार गरी आफ्नै अस्थित्वलाई स्वाहा पार्यो । अहिले लिम्बुवान स्वायत्तताको आवाजलाई गर्भमै तुहाउँनको लागि लिम्बुवान नचाहने तत्वहरु लागि परेकाछन् । ती र त्यस्ता षड्यन्त्रसंग अब लिम्बुवानवासीहरु होसियार रहनु आवश्यक छ । यहाँ लिम्बू र लिम्बुवानवासी भनेर ढुक्कै बस्ने अवस्था छैन । सबैको एजेण्डा लिम्बुवान भएपनि त्यहीभित्रबाट लिम्बुवानघाती आत्मावेचुवाहरु लिम्बुवानमा फेरी जन्मिसकेका हुनसक्छन्, जस्ले लिम्बुवानको लागि खुनी सम्झौता पनि गर्न सक्छ । तर अब २१ औं शताव्दीका सचेत लिम्बुवानवासीहरु त्यस्ताका षड्यन्त्रमा फस्ने छैनन् र तिनकापछि लाग्ने पनि छैनन भन्ने लाग्छ । हाल लिम्बुवान स्वायत्त राज्य प्राप्तिको निम्ति संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा, नेपालले नेतृत्व गरीरहेको महान जनआन्दोलनमा सबै संघ संगठन तथा लिम्बूवानवासीहरु गोलबद्घ भई सकेसम्म तन, मन र धनले पनि सहयोग गरी आन्दोलनलाई सफल पारौ । वीर पुर्खाहरुको रगत र पसिनाले सिंचित लिम्बुवान मातृभूमिको रक्षा गरी आफ्नै लिम्बुवान स्वायत्त राज्य स्थापना गरौं । अब कसैको शासित भएर होइन, शासक भएर बाँच्न सिकौं । अन्त्यमा सम्पूर्ण लिम्बुवानवासीको सपना पुराहोस, मेरो कामना छ ।

डि.वि.पालुङवासँगको अन्तरवार्ता

2008-09-16T22:32:00.000-07:00

मेरो आलाप गीति संग्रहमा मैले शब्दको सुन खारेको छु - डि.वि.पालुङवा

मेची अञ्चल ताप्लेजुङ जिल्ला अन्तर्गत फुङलिङ गा.वि.स.- २ मेदिवुङ जन्मनु भएका कवि तथा गीतकार श्री डि.वि. पालुङवा २०३७ साल देखि धरान नगर पालिका वडा नं.-१२ चतरालाईनमा स्थाई वासीन्दा वन्नु भएको हो ।वाल्यकाल देखि नै साहित्य लेखनमा आकर्षित हुनुहुन्थ्यो तर समयको संजोक नपरेर हो कि ? यौवन अवस्थामा कलमलाई त्यति दौडाउँनमा ध्यान दिनु भएन । हङकङ आई.डी.ले गर्दा हाल वहाँहङकङे नेपाली चाईनिज वन्नु भएको छ । त्यसो त हङकङ आउनु भन्दा अगाडी नै दक्षिण कोरीयाको अर्को वैदेशीक अनुभव पनि वहा संग सिङ्गै छ । यौवन अवस्था नाघेर ब्यवहारिक जिवन विताउँने वेलामा पालुङवा शसक्त कवि तथा गीतकार भएर नेपाली साहित्य लेखनमा हाम्फाल्नु भएको छ । हङकङको बाक्लो साहित्यिक कार्यक्रम र यहाको साहित्यिक वातावरणले गर्दा वहाको लेखनकलाले निक्कै छलाङ मारीसकेको छ । विशुद्घ साहित्यिक संस्था नेपाली साहित्य प्रतिष्ठान हङकङको क्रियाशील सदस्य हुनुहुन्छ । साथै जातिय संस्था किरात यक्थुङ चुम्लुङ हङकङ तथा लिम्वूवान राष्ट्रिय मोर्चामा समेत संलग्न हुनुहुन्छ । हालसालै आलाप नेपाली आधुनिक गीतसंग्रह हङकङबाट प्रकाशन गरे पछि वहा चर्चाको शिखरमा पुग्नु भएको छ उनै कवि तथा गीतकार डि.वि. पालुङवासंग लिम्वूवान डट ब्लगस्पोट डटकमका ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नुभएको कुराकानीको अंश पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरिएको छ ।

१)हङकङको ब्यस्त दिनाचार्यसंग यो साहित्य लेखनको परिस्थिती कसरी समायोजन गरिरहनुभएको छ ?
हङकङको ब्यस्तदिनचार्य एकातिर छदैछ , तर पनि एउटा सचेत नागरिकले नगरि नहुने कर्महरु धेरै हुन्छन ।यी नगरिनहुने कर्महरु मध्ये मेरो बिशेष रुचीको बिषय नै साहित्य भएकोले म सिधै यतातिर तानिएको छु । र मलाई साहित्यले जागरुक र इमान्दार बनाएको छ । अत म यतैतिर प्रेरित भएर अति साँगुरो समयलाई अलिकति पनि खेर नफाली लेखन कार्यलाइ समायोजन गर्दै आएको छु ।

२)हालसालै तपाइले आफनो एकल गीत लेखनमा बिभिन्न गायक गायिका र संगीतकारहरुको संयोजन गरी आलाप नेपाली गीतीसंग्रह हङकङमा बिमोचन गर्नुभयो यसको बिक्री बितरण र प्रतिक्रिया कस्तो पाउदैहुनुहुन्छ ?
हेर्नोस टंक जी यो बिक्री बितरणको जुन सवाल छ,यो एकदमै जटिल कार्य हो । यसमा मलाइ भन्दा बढी तपाईलाई अनुभव छ,जो कोही पनि यस्ता सृजनाहरु झट्टै लिन हिचकाउछन् । तै पनि एउटा Relationship र Friendship भन्ने कुरा मुख्य बिषय हो जस्तो मलाई लाग्छ , अहिले सम्म जे जति बिक्री बितरण भईरहेछ येही Relationship र Friendship को सन्जाललाइ अघि बर्ढाईरहेछु । जे होस राम्रै गईरहेकोछ , र जे जति जांदैछन् सबैतिरबाट एकदमै राम्रो प्रतिक्रियाहरु आईरहेके छन् । धेरै जसो श्रोताहरुले मलाइ फोन गरेर कसैले इमेल गरेर पनि मेरो एलबम्को प्रसंसा गरीदिनु भएको छ । यो मेरो लागी खुसीको कुरा हो , जसले मलाइ थप उत्साहित बनाएको छ ।

३)गीत र कविता सक्रियरुपले हङकङमा वसेर लेख्दैहुनुहुन्छ यसरी लेख्नुमा कसैको प्रभाव त छैन ? र यसरी गीत र कविता लेख्दा तपाई कस्तो अनुभूति गर्नुहुन्छ ?
गीत र कबिता लेख्नु कसैको प्रभाव नभएर बिशेष गरेर मलाई जीवन् र जगतले नै बढी प्रभावित बनाईरहेको हुन्छ , र हृदयको अन्तसकरणबाट स्वतस्फुर्त निस्कने अभिब्यक्तिहरुले नै मलाइ बढी चलयमान बनाइरहेको हुन्छ । र प्राय म चलिरहको हुन्छु । र जतिखेर म गीत कबिता लेख्न बस्छु त्यतिखेर म बिषय बस्तु बाहेक धेरै कुराहरु बिषिर्रहेको हुन्छु । जतिखेर गीत अथवा कबिताको बीट मार्न लाग्छु त्यतिखेर निकैपटक आत्मनविकरण गरेर बाहिर आउंछु , र एक किसिमको आनन्द, आत्मसन्तुष्टि, र मुक्तिको सुखानुभुति मलाई त्यतिखेर प्राप्त हुन्छ ।

४)गीत संगीतको वजार हङकङमा भन्दा नेपालमै ठुलो छ त्यसको लागि के सोच्दै हुनुहुन्छ ? फेरी अहिले गीति एलवम् भन्ने बित्तिकै म्यूजिक भिडियोको कुरा आउछ,त्यस वारे तपाईको योजना के छ ?
निश्चितरुपमा यो हङकङमा हामी अप्रवाशीहरुको संख्या कति नै पो छ र ? अझ त्यसमा पनि यू.के. मा Migrant भएर जानेहरुको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ । फेरी अर्को कुरा यो एलवम्मा डायोस्पोरिक गीत पनि भएको कारणले पनि यस्को शन्देश आम नेपाली जनताको कान सम्म पुग्नु पर्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । तर भने जस्तो त कहां हुन्छ र टंक जी, तै पनि म कोशिस गरिरहेछु । र यस्को लागी केही महिना पछि म नेपाल जांदैछु र नेपालमा एउटा कार्यक्रम गरेर बजार बिस्तार गर्ने योजना तर्जुमा गर्दैछु । र अर्को कुरा म्यूजिक भिडीयोको जुन सवाल छ , यो हुनै पर्छ भन्ने मान्यताबाट म अलि पर छु । जुन यी मेरा आधुनिक गीती संग्रहमा जम्मै त म भन्न सक्दिन यंहा यस्ता गीतहरु पनि छन् जो कालजयी टाइपकालाई पनि श्रब्य दृष्य नै चाहिन्छ भन्ने मलाई लाग्दैन । जस्का श्रोताहरु भिन्न प्रकारका हुन्छन् , वंहाहरु सम्म पुगोस भन्ने मेरो तीव्र इच्छा छ । तर श्रब्य दृष्यको लागी मेरो चाहना नै नभएको त कहां हो र ? त्यति गर्नलाई म आर्थिक रुपले सवल भईसकेको नै कहां छु र ?

५) तपाई लिम्बु मात्रृभाषा भएको नेपाली साहित्यकार त्यसैले आफनै मातृभाषामा गीत कबिता लेख्न कतिको जागरुक हुनु भएको छ ? के तपाई नेपालको परिबर्तित परिस्थितीले आफनै भाषाको सेवा गर्न उत्प्रेरीत गरेको छैन ?
मैले आफनै मात्रृभाषा र लिपीमा कुनै साहित्यहरु लेख्न नसके पनि नेपाली साहित्यबाटै लिम्बुवान् राज्यको सार्वभौम र अखण्डता त्येहीको आदीवासी जनजाती र जातीहरुको हातमा नै हुनुपर्छ भन्ने भावना अनुरुप सधैं यस्तै प्रकारका साहित्यहरु पहिल्यै देखि लेख्दैआएकोछु । बिभिन्न पत्रपत्रिका मार्फत प्रकाशित हुदै पनि आएको छ । यसै कुराले पनि मेरो आफनो भाषा प्रतिको मोह झल्किन्छ । र आजको परिबर्तित समयलाई हामीले चिनेर भाषाको मात्रै होइन, लिम्बुवान राज्यको विकाश कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने कुराको चिन्ता लिम्बुवानबासी सबैमा हुनुपर्छ भन्ने मलाई लाग्दछ ।

६) हङकङमा बसेर नेपाली साहित्य लेख्नुको उदेश्य के हो ? किन लेख्नु हन्छ ? साहित्य प्रति तपाईको दृष्टिकोण के हो ?
मेरो बर्साई हङकङमै भईसके पछि हङकङमै बसेर लेख्नु मेरो बाध्यता हो । नेपाल फर्किहाल्ने स्थिती पनि आई सकेको छैन । बिदेशिनुको पीडा त छदैछ , यहां लेख्नुको उदेश्यको कुरा उठाउनु भयो , बिशेष त साहित्य लेखन मेरो रुचिको बिषय पनि हो , त्यसैले पनि म लेख्ने गर्छु । तर लेख्न बस्दा मैले देखेको सत्य र मैले भोगका अनुभूतिहरुलाई गीत र कबिता बिद्याबाट नै देश र समाजको लागी ससक्त ढंगले केही गर्न सकिन्छकी भन्ने अभ्रि्रायले कबिता र गीती बिद्यामा केन्द्रित भएको छु । साहित्य प्रतिको मेरो दृष्टिकोणको कुरा उठाउनुभयो , मलाई लाग्छ साहित्य भनेको यस्तो एउटा विशाल फूलबारी हो , यहा जो कोही पनि हांस्न सक्छ , रुन सक्छ , गाउन सक्छ, र यस्को आकाश पनि त्यतिकै फराकिलो छ । यहां जो कोही अटाउन सक्छ । यहां कुनै धर्म सम्प्रदाय अथवा कुनै वर्गको वोलवाला निशन्देह छैन ।साहित्यको यहां मैले ब्याख्या गर्दा साहित्यकै परिभाषा दिन खोजे जस्तो होला । तर म साहित्यको परिभाषा दिन त नसकुला । यध्यपी मलाई के लाग्छ भने साहित्यले जहिले पनि राम्रा कुराहरुलाई मात्र अङ्गीकार गर्ने हुदा यहां नराम्रा कुराहरु Automatically पाखा लाग्दछन् । त्यसैले पनि मेरो मुल धर्म किरांत पछिको अर्को धर्म नै साहित्य हो भन्न म मन पराउछु । र यथार्थ पनि येही हो । हालमा आएर हाम्रो दाजु भाई तथा दिदी बहिनीहरु अन्य धर्म सम्प्रदायमा समाहित भएर जांदैछन् र आफ्नो अस्तित्व पनि मेटाउदै जांदैछन् , मलाई लाग्छ यो एकदमै भ्रम र विकृत संस्कारको विकाश हो । यस्ता कुराहरुलाई रोक्नका निमित्त साहित्यले अहम् भूमिका निभाउनु पर्छ भन्ने मलाई लाग्छ , र त्यस्ता हाम्रा दाजुभाई तथा दिदी बहिनीहरुलाई पनि म येही सल्लाह र सुझाव दिएर ती त्यस्ता कुराहरुबाट टाढा रहनको लागी यसै पत्रिका मार्फ हार्दिक अपिल गर्दै अनुरोध समेत गर्न चाहान्छु । र हाम्रो जाती धर्म संस्कार संस्कृतीको विकाश गर्दै एउटा शिक्षित,सुसंस्कृत र सभ्य समाजको निर्माणको लागी साहित्य पढौं लेखौं भन्ने मेरो साहित्य प्रतिको दृष्टिकोण हो ।

७) तपाई नेपाली साहित्य प्रतिष्ठान् हङकङ तथा लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा हङकङमा पनि आवद्ध हुनुहुन्छ , यी दुबै संस्थामा आफुलाई कसरि प्रस्तुत गर्नुहुन्छ ? वा गरिरहनु भएको छ ?
आफ्नो अस्तित्व र आत्मसम्मानलाई कसरी सुरक्षित गर्न सकिन्छ , र मान्छे भएर बांच्नुको औचित्य के हो ? भनेर बुझ्ने जो कोही एउटा सचेत नागरिकले समाजमा आफुलाई सामाजिक , आर्थिक, राजनैतिक , धार्मिक, भाषिकरुपले स्थापित गर्नको निमित्त उ सधैं त्यसकै वरिपरी घुम्न मजबुर हुन्छ । जस्लाई यस्ता कुराहरुले छुदैन, उ झन्डै मान्छे मात्रै भएर बांचेको हुन्छ , त्यसको के अर्थ रहन्छ र ? तर मलाई के लाग्छ भने मान्छे भएर अलि कति मात्रै भए पनि मान्छे जस्तो भएर बांच्नुको अर्थले मलाई जहिले पनि प्रेरित गरीरहन्छ , र नै म यी संस्थाहरु लगायत अन्य संघ संस्थाहरुमा पनि आबद्ध भई बिभिन्न क्रियाकलापहरुमा सक्रियरुपले समयलाई समायोजन गर्दै आफ्नो क्षेत्रबाट समाजमा केही योगदान पूर्याउन सकिन्छ की भनेर नै म लागीपरिकै छु । तर यहां ब्यक्तिगत अथवा पारिवारिक कुरा गर्नुपर्दा मैले मेरो सानो छोरा र श्रीमतीको समय भने जरुर चोरेको छु । यस कुराले भने मलाई कहिले कांही दोषी बाबु र पतिको रुपमा खडा गरिदिन्छ , त्यतिबेला मलाई कता कता दुःख लाग्छ । तर यी सबै कुराहरु मेरो आफ्नै लागी मात्रै गरिरहेको भने पक्कै होईन ।

८) स्वदेशमा वसेर लेख्नु र परदेशमा वसेर लेख्नुमा कस्तो भिन्नता पाउनु भएको छ ? साथै लखन्लाई कहिले सम्म निरन्तरता दिने विचार गर्नुभएको छ ?
हेर्नोस टंकजी श्वदेशमा वसेर लेख्नुको स्वाद र पीडा अर्कै हुन्छ , भने बिदेशमा वसेर लेख्दा त्यो बढि डायोस्पोरिक बन्न जान्छ , अथवा विदेशमा वसेर लेख्दा श्वदेशको माया र माटोको तिर्खा भने मन् भित्र दन्दनी सल्किरहेको हुन्छ , त्यसैले आफ्नो देश र माटो भनेको हर हर तिर्खा मेट्ने सङलो पानी हो , हामी विदेशमा वसेर लेख्नेहरु राहतको रुपमा मात्रै भए पनि लेखेर त्यो प्यास मेट्ने कोशिस गरिरहेका हुन्छौ । त्यसैले विदेशमा वसेर लेख्नुको स्वाद र पींडा नै फरक ढंगको हुन्छ भन्ने मेरो बुझाई छ । जहां सम्म निरन्तरताको कुरा छ , यो मेरो सवालमा मृत्युपर्यन्त रहिरहन्छ , किनकी साहित्य मेरो उठवसको परममित्र हो ।

९) आलाप नेपाली आधुनिक गीतीसंग्रहका गीतहरु लेख्दा आफुले कति न्याय गरे जस्तो लाग्छ ? साथै संगीत र स्वरमा कति न्याय भए जस्तो लाग्छ ? यो संग्रह निकाल्न कसैको श्रेय छ कि ?
यो मेरो आलाप गीति संग्रहमा मैले शब्दको सुन खारेको छु , र मैले शब्दको अर्थमा वहुलता खोजेको छु , किनभने आधुनिक गीत र कवितामा शब्दको सतहबाट अर्थमा सिधै हाम्फाल्दा त्यो गीत र कविताको हत्या हुन्छ भन्ने भयले म सधैं सजक रहेर आलाङकारिक प्रतिक र बिम्बमा अर्थको वहुलता लिएर एउटा इमान्दार लेखकको रुपमा उपस्थित भएको छु जस्तो मलाई लाग्छ । र यहां स्वरमा कुनै तुक छैन । यद्यपी शब्द अनुसारको संगीत भने एक दुइ वटा गीतले नपाएको मैले मुल्याङकन् गरेको छु , र मलाई के लाग्छ भने कि म एउटा नयां गीतकारको शब्दमा संगीतकार त्यति गहिर्राईमा नगएको जस्तो मैले महसुस गरेको छु । यहां श्रेयको पनि कुरा गर्नु भयो , यो एलवम निकाल्नमा कसैको श्रेय छैन । बरु म तपाईबाटै बढी पे्ररित भएर यो एलवम यसरी बाहिर आउन सफल भएको हो । जब तपाईको मनोभाव एलबम बाहिर आयो , त्यसपछि मलाई पनि यस्तो कार्य गर्न प्रेणा मिल्यो , र मैले यस्लाई पूर्ण रुप दिन सफल भएं । तर यस्को पछि दिनेश सुब्बा र दिल पालङ्वाको पनि ठूलो भुमिका छ , म वहांहरुलाई पनि कहिल्यै विर्सन सक्दिन ।

१०)नेपालमा लिम्बुवानको आन्दोलन अझै पनि टुङ्गीएको छैन तपाई आफै पनि लिम्बुवानबादी कार्यकर्ता त्यसैले अबको दिनहरुमा लिम्बुवान प्राप्तीको लागी के कस्तो पाईला हाम्रा लिम्बुवानवादी नेताहरुले चाले राम्रो होला ? तपाईको भनाई र सुझाव के छ ?
नेपालमा संबिधान सभाको चुनाव पश्चात देशले लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गरी सकेको छ । संबिधान निर्माण हुन बांकी नै छ , र त्यो निर्माण हुने संबिधानले लिम्बुवान राज्य पुनस्थापना हुनु पर्छ भन्ने सम्पूर्ण लिम्बुवानबासीको भावनालाई कसरी सम्वोधन गर्छ , त्यो हेर्न बांकी नै छ , र लिम्बुवान राज्य पुनःस्थापना हुनै पर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता अनुरुप हामी दृड संकल्प लिएर हामीले हाम्रो आन्दोलनलाई अहिंसात्मक तथा शान्तीपूर्ण ढंगले अघाडी बढाईरहेका छौ । र हाम्रो चाहना पनि यो आन्दोलन शान्तीपूर्ण ढंगले समाधान हुनु पर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो । तर यो समस्याको समाधान त्यती सजिलै संभव देखिन्न । त्यस्को लागी हाम्रा सम्पूर्ण लिम्वुवानबादी नेता कार्यकर्ताहरुका साथै लिम्बुवानबासी लिम्बुवानबादी सभासदहरुले यो विषयलाई नेपाल अधिराज्यको मुल मुद्धाको रुपमा शसक्त ढंगले प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ । साथै लिम्बुवानबादी नेता कार्यकर्ताहरुले आफ्नो ब्यक्तिगत स्वार्थ भन्दा माथि उठेर , फुटेर होईन जुटेर हाम्रो लक्ष्यप्राप्तिको लागी एक ढिक्का भई लाग्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्दछ । र तमाम नेपालीहरुले यो कुरामा प्रष्ट भई दिनुपर्छ भन्ने पनि मलाई लाग्दछकी ,आदीम्कालको जस्तो लिम्बुवान राज्य आजको एक्काईसौ शताब्दीमा पाच्य नहुने कुरामा हामी अस्पष्ट छैनौं र आजको युग सुहाउदो आत्मनिर्णयको अधिकार, समावेशी, बहुदलीय, संघीयबादलाई अवलम्बन गरेर लिम्बुवान राज्यलाई कसरी बैज्ञानिकीकरण गर्न सकिन्छ भन्ने परिकल्पनाबाट अभिप्रेरित भएर हामी लागी परेका कुरा तमाम नेपालीहरुमा स्पष्ट हुन म आग्रह गर्दछु । किन पनि भने लिम्बुवान राज्यको पृष्टभ्मि हेर्ने हो भने जस्तोकी त्यहांको भौगोलिक बनावट र अखण्डता, सामाजिक, आर्थिक, धार्मिक र भाषिकरुपले आफैमा समृद्ध र सार्वभौम् सम्पन्न देखिन आउछ , त्यती हुंदा हुदै पनि आदीमकाल देखि तात्कालिन् समयमा अथवा वि.स.१८३१ मा पृथ्वीनारायणशाह संग गरेका सन्धि संझौता र त्यसपछिका तत्कालिन राजा त्रिभुवन देखि वीरन्द्रको शाशनकाल सम्मका किपट प्रथा र त्यहांका राजा रजौटाहरुले शाशन गरेका अनेकौ प्रमाण र अवशेषहरु अझै पनि देख्न र पाउन सकिन्छ । यस्ता धेरै ज्वलन्त उदारणहरु हामी संग घाम जस्तै छर्लङ्ग हुंदा हंदै पनि आजको शाशन सत्ताको वागडोर सम्हालेका ती संबिधान निर्माण गर्ने मन्त्री सभासदहरुले यदी हाम्रो भावनालाई दवाउन खोजेमा त्यसको प्रतिकार गर्न हामी कुनै कसर बांकी राख्ने छैनौं ।

११)लिम्बुवान व्लगस्पो डटकम मार्फत लिम्बुवानबासीहरु र संसारभर छरिएर रहेका श्रोता तथा शुभचिन्तकहरुलाई केही शन्देश दिन चाहानु हन्छ कि ?
र्सवप्रथम त यस limbuwan.blogspot.com मार्फत विश्वभरि छरिएर रहेका तमाम नेपालीहरु माझ तपाईले मलाई आफनो धेरै कुराहरु राख्ने जुन अवसर दिनुभयो । यसको लागी तपाईलाई धन्यवाद नदिई म रहन कहां सक्छु र । र यहां मुख्य कुरा भर्खरै मैले एउटा मानबिय संबेदना बोकेको नेपाली सुमधुर आधुनिक गीती संग्रह "आलाप"नाम गरेको एलवम लिएर बजारमा आएको छु । आसा गर्न सक्छुकी यो एलवम बढी भन्दा बढी श्रोताहरुले सुनिदिएर मेरो भावनाको कदर गरी दिनुहुनेछ भन्ने कुरामा विश्वास राख्दै जजसले सुनिदिनु भएको छैन वहांहरुले पनि यो एक एक प्रति CD लिईदिएर यो एउटा छुट्टै नश्लको चित्कारलाई नजिकैबाट श्रवण गरी दिनुभएमा यस्को मुल्याङकन जरुर हुने थियो । र यस एलबममा जे जस्ता क्रिया प्रतिक्रियाहरु आए पनि म सहर्ष स्वीकार गर्ने नै छु । यहां राजनितिक प्रसंग पनि उठयो , तर साहित्यको अगाडी राजनितिक बिषय गौण हुन्छ , भन्ने मलाई लाग्दछ । किनभने राजनितिक बिषय भनेको बिशेष बर्ग, समुह, र सिद्घान्तको निती निर्देशनमा चलेको हुन्छ भने साहित्यको कुनै बर्ग समुह र सिद्धान्त नहुने भएकोले यसको संसार नै अलग्गै हुन्छ, र यो संसारमा रमाउनेहरु अलि बढी नै भावुक मात्रै हुदैनन् यहां मानवताको Relation पनि बढी हुन्छ । त्यसैले पनि साहित्यमा रुची राख्ने जो कोही पनि सभ्य, शुसिल र इमान्दार हुन्छन् भन्ने मेरो ठम्याई हो ,यो सत्य नहुन पनि सक्छ । फेरी यो क्षेत्रमा नलाग्नेहरु सभ्य र इमान्दार हुदैनन् भन्ने मेरो मतलव चाही कदापी होईन । तर साहित्यले साधा जीवन् र उच्च विचारलाई बढि प्राथमिकता दिने हुंदा यो क्षेत्रको जीवन केही हद सम्म सुखि होला भन्ने मलाई लाग्दछ । त्यसैले अन्त्यमा विश्व भरि छरिएर रहेका तमाम नेपालीहरु माझ साहित्य पढौं लेखौं र एउटा शिक्षित, इमान्दार, र सभ्य समाजको निर्माणमा जुटौं भन्ने आग्रहकासाथ मेरो भनाईको वीट मार्न चाहान्छु । धन्यवाद ।

भूपेन्द्र चेम्जोङसंगको अन्तरवार्ता

2008-09-08T19:00:00.000-07:00

वि.सं. २०२२ असोज ९ गते मेची अञ्चल पान्थर जिल्ला अन्तर्गत फाकतेपमा जन्मनु भएका भूपेन्द्र चेम्जोङ्ग ले विज्ञानमा स्नातक,बि.एड साथै अंग्रेजीमा स्नातकोत्तर सम्मको अध्यायन पुरा गर्नु भएकोछ । नेपालमा रहदा लामो समय सम्म शिक्षक भएर काम गर्नुभएका चेम्जोङ्ग ले शिक्षक पेशामा मात्र आवद्घ नभइ लेखन क्षेत्रमा पनि खासगरी कविता,समसामयिक लेख र समालोचनामा सक्रिय हुनुहुन्छ । पहिले नेपाली आदिवासी जनजाती महासंघका महासचिव हुनुहुन्थ्यो भने हाल अध्यक्षको गरीमामय पदमा रहेर काम गरीरहनु भएको छ । हङकङमा पत्रकारीता र दोभाषेको काममा पनि उतिक्कै लगनशील भएर समाज सेवाको काममा लागि रहनु भएको छ । वहा हङकङवाट प्रकाशित सनराइज साप्ताहिकका सम्पादक पनि हुनुहुन्छ उनै कर्मयोगी सम्पादक भूपेन्द्र चेम्जोङ्गसंग लिम्वूवान डट ब्लगस्पोट डटकमका ब्लगर टंक सम्वाहाम्फेले गर्नु भएको कुराकानीको अंश पाठकहरुको लागि प्रस्तुत गरीएको छ ।

१.नेपाली आदिवासी जनजाती महासंघ हङकङ कहिले स्थापना भएको हो ? यो संस्था हङकङमा स्थापना गर्नुको मुख्य उदेश्य के हो ?
नेपाली आदिवासी जनजाति महासंघ विधिवत रुपमा १९९८ सालमा स्थापना भएपनि यसले जातीय संस्थाहरुलाई मात्र सदस्य दिएर महासंघको रुपमा विकसित भएको चाहि २००४ सालदेखि हो । यसको उद्देश्य हङकङमा रहेको विविध जातजातिहरुवीच समन्वय गर्ने, परम्परा तथा साँस्कृतिक आदान प्रदान गर्ने उनीहरुको भाषा,संस्कृति तथा संस्कारहरुको संरक्षण र विकास गर्ने तथा नेपालमा रहेका आदिवासी नेपालीहरुको हरेक जायज कदमहरुमा समर्थन र सहयोग गनु रहेको छ ।

२.हङकङमा नेपाली आदिवासी जनजाती महासंघको आवश्यकता किन पर्‍यो ? विदेशमा बसेर नेपालको आदिवासी जनजाती अन्दोलनलाई कसरी सहयोग पुर्‍याउँन सकिन्छ होला ?
विदेशमा रहेको नेपालीहरुमा मध्ये हङकङ मात्र एक यस्तो शहर हो जहाँ नेपाली आदिवासी जनजातिहरुको संख्या ९५ प्रतिशत भन्दा पनि वढी छ । चीनीया तथा पश्चिमेली संस्कृतिको अधिक प्रभाव भएको यो हङकङमा यहाँ वसोवास गर्न आएका नेपालीहरु चाडै ती विदेशी साँस्कृतिसंग प्रभाभित हुन स्वभाविक हो । यस प्रभावको वावजुद्ध कम्तिमा पनि यहाँका नेपाली आदिवासी जनजातिहरुलाई आफ्नो मातृभूमि भाषा,संस्कृति तथा भेषभूषा सहित आफ्नै पहिचान रहेको वोध गराउन पनि यो संस्थाको आवश्यकता परेको हो । यो आदिवासी वाहुल्य नेपाली समाजको सम्वन्ध मातृ भूमी नेपालको माटोसंग यही संस्कार तथा संस्कृति मार्फ सधै समीप्य होस र उनीहरुको पहिचान विदेशमा रहेर पनि कायम राख्न हरप्रयत्न गर्ने उद्देश्यले आदिवासी जनजाति महासंघ स्थापना गरिएको हो । नेपालको आदिवासी जनजाति आन्दोलनलाई हामीले हरेक कोणवाट सहयोग गर्न सकिन्छ । आर्थिक संकलन गरेर,राजनैतिक दवाव समूहको रुपमा हङकङमै रहेर वा व्यक्तिगत रुपमा नेपाल गएरै पनि सहयोग गर्न सकिन्छ ।

३.हालसालै हङकङमा पनि १४ औ विश्व आदिवासी जनजाती दिवश भब्यताका साथ सम्पन्न भयो यसलाई तपाईले हङकङको प्रमुखको नाताले कसरी हेर्नु भएको छ ? नेपाली आदिवासी जनजाती र हङकङका आदिवासी जनजाती विच कुनै सम्वन्ध छ ?
विश्व आदिवासी दिवस विश्वमा रहेका २५ करोड भन्दा वढी आदिवासीहरुको आदिवासी भएको नाताले आफ्नो माटो,भाषा,परम्परा,धर्म सम्वन्धि विविध अधिकारको कुरा प्रथम चोटि संयुक्त राष्टसंघमा उठेको दिन हो । हामी जहाँ गएपनि नेपालको लागि हामी आदिवासी नै हौं । हामी हङकङलाई मातृभूमिकै रुपमा स्वीकार्न अझ समय लाग्छ । तर्सथ पनि हामीले नेपाली आदिवासीको नाताले आदिवासी दिवस मनाउन सान्दर्भिक भएको छ ।आज सम्म हामी आफ्नै परम्परा संस्कार,संस्कृति मानिरहेकाछौं । आफ्नै भाषा वोलिरहेकाछौं । यसवर्षो विश्व आदिवासी दिवस भव्य हुनुमा यही मातृभूमी र आफ्नोपन प्रतिको हाम्रो अगाध आस्था र माया नै सफलताको कारण हो । हामी नेपालको आदिवासी जनजाति महासंघसंग अत्यन्तै राम्रो सम्वन्ध छ हाम्रा हरेका महत्वपूर्ण कार्यक्रमहरुको आदान प्रदान भइरहेको छ । नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघले हाम्रा हरेक कदमहरुमा र्समर्थन जनाएको छ ।

४.यसपाली सिर्जनशील साहित्य समाज हङकङको संयोजनमा १४ औ विश्व आदिवासी जनजाती दिवसको अवसर पारी हङकङ वसोवास गरी वस्ने नेपाली आदिवासी जनजाती स्रष्टाहरुको कृतिहरु पनि प्रदर्शन गरीएको थियो यसरी प्रदर्शन गर्नुको उदेश्य के हो ? र यसपाली बढी स्रष्टाहरुलाई नै सम्मान तथा पुरस्कार दिईयो नि ?
आन्दोलन भन्ने कुरा एकै कोणवाट मात्र हाँक्दा सफल नहुन पनि सकिन्छ । सफल भएपनि सफलता ढिलो हात लाग्न सक्छ । असिंसात्मक आन्दोलनको सवभन्दा ठूलो हिस्सा लेखक वा पुस्तकहरुले वोकेका हुन्छन्। यी लेखक वा पुस्तकहरु मार्फ आम जनतालाई मानसिक रुपमा आन्दोलनको तयारीमा जुट्न ठूलो मद्दत पुग्नेहुन्छ । तर्सथ आन्दोलनको संवाहक पुस्तकहरुको विषयमा र्सवसाधारणहरुले जानकारी पाउन सकुन भन्ने उद्देश्यले यो पुस्तक प्रदर्शनी गरिएको हो । श्रष्टाहरु नै सामाजिक तथा राजनैतिक आन्दोलनका अगुवाहरुहुन । उनीहरुको भिजनले समाजलाई सही वाटोमा लग्न मद्दत पुग्छ । यही भिजनका सम्वाहक श्रष्टाहरुलाई सम्मानित गरिएको हो यसपाली ।

५.तपाई नेपालको लिम्वुवान क्षेत्रको लिम्वु भएकोले लिम्वूवानवादी नेता भएर पो आउँनु पर्ने हो किन नेपाली आदिवासी जनजाती महासंघ हङकङमा आवद्घ हुनुभयो ? त्यो क्षेत्रमा पद नपाएर पद कै लागि यो महासंघ रोज्नु भएको त होईन ? महासंघमा लागेर कति न्याय गरे जस्तो लाग्छ तपाईलाई ?
टीवीको रोग लागेको व्यक्तिलाई ज्वारो आउँछ । तर त्यो ज्वरो सीटामोल ख्वाएर निक्को हुनेवाला छैन । टीवीको औषधि नै दिनुपर्दछ । लिम्वूवान राज्य नहुनु एक अर्थमा ज्वरो हो । हामीलाई लिम्वूवान मात्र होइन,यहाँ रहेको सम्पूर्ण आदिवासी जनजातिहरुको ऐतिहासिक थलो,भाषिक वा जातीय आधारमा स्वायत्त राज्यहरु दिइनुपर्दछ भन्ने आदिवासी जनजातिमहासंघको माग हो । यही माग भित्र लिम्वूवान स्वायत्त राज्य स्वत परेन र ? आदिवासी जनजाति महासंघको माग पूराहुने वित्तिकै अन्य जातीय समस्याहरु स्वतः समाधान हुन्छन तसर्थ जनजाति महासंघमा लागेर लिम्वूवानलाई मैले अन्याय होइन पूर्ण रुपमा सहयोग गरिरहेछु । साथै तमुवान,मगरात,ताम्वासालिङ ,नेवा लगायत अन्य प्रदेशको आन्दोलनलाई पनि एकै चोटि उठाइरहेका छौ । जहाँसम्म पदको कुरा छ काम गर्नेलाई पदको आवश्यकता पर्दैन लिम्वू जातिभएको नाताले लिम्वूवानवादीहरुको हरेक जायज मागहरुमा मेरो समर्थन र सहयोग छ ।

६.तपाई साहित्यको सर्जक सामाजिक संस्थाको अध्यक्ष साथै कुशल शिक्षक र हाल आएर दोभाषे सम्मको कार्य अनुभव छ तर तपाईलाई नेपाली समाजले कुन हिसावले हेरुन जस्तो लाग्छ ? अथवा आफुलाई नेपाली समाजमा कसरी चिनाउँन चाहानु हुन्छ ?
हो पेशागत रुपमा म धेरै वटा पेशाहरुसंग संवन्धित छु तर चिनारी भने जसरी मलाई साथीभाई शुभ चिन्तकले चिन्छन् त्यसरी नै । उत्तर आधुनिकतामा कुनै कुराको केन्द्रियता हुन्न भन्छन् । शायद त्यसैले यही नै हो भन्न मलाई पनि गाह्रो लाग्यो ।

६.शाही साशनको अन्त संगै संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको स्थापना भएको छ यसको साथसाथै लोकतान्त्रिक सरकारको समेत गठन भैसकेको छ के यो सरकारले नेपाली जनताले चाहे अनुरुपको सम्विधान निर्माण गर्न सक्छ होला ? अझै सम्विधानसभामा सम्पूर्ण नेपाली आदिवासी जनजातीहरुको प्रतिनिधित्व हुन सकेको छैन यस वारे तपाई धारणा के छ ?
सर्वप्रथम त हामी विदेशमा वसेका नेपालीहरुले स्वदेशी नेपाली दाजुभाइ तथा दिदी वहिनीहरुलाई मुरी मरी वधाई तथा धन्यवाद दिन चाहन्छु । उनीहरुको वलिदान,संघर्ष र संकल्पको लागि । शहीदहरुको वलिदान वेगर यो २४० वर्षे निरंकुश शासन ढल्ने कुरै थिएन । गणतान्त्रिक नेपाललाई हृदयदेखि नै स्वागत गरौ सवैले । जहाँ सम्म संविधान निर्माणको कुरा छ, त्यसमा तपाई हामी सवैको हात छ । संविधान कस्तो वनाउने भन्ने कुरामा हामीले विदेशमा रहेर पनि सल्लाह र सुझाव दिन सकिन्छ । यस सरकारको विषेश गरी संविधान वनाउन नै मूख्य भूमिका भएकोले यस्ले सफलता पाउनै पर्दछ संविधान वनाउन सकिएन भने देश फेरि अर्को नराम्रो द्धन्दमा फस्न सक्छ । जसरी पनि संविधान त वनाउनै पर्दछ । तर जहाँ सम्म आदिवासी जनजातिहरुको हितकोलागि संविधान वन्ने कुरा छ त्यो चाहि वास्तवमै ठूलो प्रश्न र शंकाको घेरामा छ । किनभने नेपालका आदिवासी जनजातिहरुले जातीय,भाषिक वा क्षेत्रीयताको आधारमा स्वयत्त राज्यहरु स्थापना भएको हेर्न चाहान्छन् । तर नेपालका ठूला पार्टी भनिने कतिपय पार्टी यसको विरोधमाछन् । यस्ता विरोधी जमात अहिले संविधान सभामा उनीहरुको उपस्थिति उल्लेखनीय रुपमा रहेको छ । तसर्थ आदिवासी जनजातिहरुको हितमा संविधान वनाउन निक्कै ठूलै कसरत गर्नु पर्छ । यसको लागि हामी देश तथा विदेशमा रहेका हरेक जनजातिहरुले तन मन तथा धनले सहयोग गर्नु पर्दछ । हाम्रो पक्षको आवाजलाई गगन भेदी वनाउनु पर्दछ ।

७.संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको स्थापनाले गर्दा संघीय लिम्वुवान राज्य नियमत स्थापना हुनु पर्ने हैन र ? अहिले लिम्वुवानवादी नेताहरु मोर्चा कसेर लिम्वुवान कै लागि अन्दोलन गरी रहेकाछन् किन होला ? यसमा तपाईको बुझाई के छ ? अथवा लिम्वुवानको लागि हुनुपर्ने के हो ?
संघीय राज्य भन्दैमा लिम्वूवान नै स्पेसिफिक रुपमा हुनुपर्दछ भन्ने वुझाई गलत हो । संघीयता धेरै किसिमले हुन सक्छ-भौगोकि हिसावले ,जातीय हिसावले, भाषिक हिसावले वा अन्य कुनै हिसावले ।लिम्वूवान चाहि मेरो विचारमा जातीय हिसावले मागिएको स्वयत्त राज्य हो र यही नै हुनुपर्दछ । लिम्वूवान वादीहरु पनि कुनै कुनै त क्षेत्रियताको माग गरिरहेकाछन् । तर जे भएपनि लिम्वूवान भन्ने वित्तिकै लिम्वू जातिसंग गाँसिएर आएको हुनाले झट्ट सुन्दा जातीय आधारमा नै माग गरिएको हो कि भन्ने लाग्छ । माग गरिनुपर्ने पनि जातीय आधारमा नै हो लिम्वूवान परिवेशमा भने । लिम्वूवानवादी नेताहरु नेपाललाई संघीयतामा परिणत गर्दा जातीयताको आधारमा नहोला कि भन्ने डरले नै नेपाल संघीयतामा जाने निधो हुदा हुदै पनि उनीहरु मोर्चा कसेर वसेको हो कि भन्ने मलाई लाग्छ ।

८. नेपाली आदिवासी जनजातीहरुको अवस्था हङकङमा कस्तो छ ? नेपालमा आदिवासी जनजातीहरुको आन्दोलन कुन रुपले बढी रहेको छ होला ? संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालले अवका दिनहरुमा आदिवासी जनजातीहरुलाई कतिको उन्मुक्ति दिन सक्ला ?
नेपाली आदिवासीहरु हङकङमा सचेत हुँदा हुँदै पनि उनीहरुलाई मुख्य गरेर रोजी रोटीको समस्याले गर्दा नेपालका आदिवासी जनजातिहरुको विषयमा त्यति घोरिएर लाग्न पाएकाछैनन् । थोरै नेपाली आदिवासीहरु यसप्रति निराशा सोच पनि राख्दछन्। हङकङमा वसेर चुप चाप पैसा मात्र कमाउने अन्य केही नगर्ने भन्ने सोचाइका मानिसहरु पनि केही मात्रामा छौ । तर अधिकांश नेपालीहरु हङकङमा भन्दा आफ्नो मातृभूमि नेपालमै लगानी गर्न चाहान्छन् । आफूले कमाएको पैसा मासिक केही न केही रुपमा नेपाल पठाइ रहेकाछन् । धेरै जनाको नानीहरु नेपालमै वसेर पढेकाछन् । यस्को मतलव नेपाली आदिवासी जनजातिहरु अन्ततोगत्व नेपाल फर्किने मनस्थितिमा छन भन्ने वुझिन्छ । नेपालमा पनि आदिवासी जनजाति महासंघले संविधानसभामा वढीसे वढी आफ्नो प्रतिनिधि पठाउनको लागि संघर्ष गरेको थियो । अंशिक रुपमा त्यो सफलता पनि हात लागेको छ । आज हाम्रा आदिवासी जनजाति सभासदहरु प्रशस्त मात्रामा संविधानसभामा पुगेकाछन् । आदिवासी जनजाति महासंघको आन्दोलन वेगर यो संभव हुने थिएन । संघीय लोकतन्त्र आफैमा साध्य चाही होइन साधन मात्र हो । आदिवासी जनजातिलाई सधै एकछत्र रैती वनाएर शासन गर्ने राजतन्त्र उन्मुलन भइसकेपछि पक्कै पनि आदिवासी जनजातिहरुले वढी आशा राखेका छन् । आदिवासीको सफलता र असफलता हामी आदिवासहरुहो लविङ,मिहिनेत तथा संघर्षमा भर पर्दछ ।

९.तपाई सनर्राईज साप्ताहिक हङकङको सम्पादक भएकोले पत्रकारीताको अनुभव कस्तो लागि रहेछ ? हाल यो पत्रिकाको अवस्था कस्तो छ ? हङकङको नेपाली समाजले कतिको पत्रपत्रिका किनेर पढेको पाउँनु भएको छ ?
विदेशको ठाउँमा केवल २० हजार नेपाली भाषीहरुको माझमा नेपाली साप्ताहिक पत्रिका चलाउनु अवश्य पनि चुनौतीपूर्ण काम हो । यहाँ धेरै जसोले दिनको उज्यालो राम्ररी नदेख्ने अवस्थामाछन् । उनीहरुले वाहिर निस्केर पत्रिका पढलान भन्ने सोच नराखे पनि भयो । जो टीन एजरहरु हङकङमै शिक्षा हासिल गरे तीनीहरुको लागि त नेपाली अक्षर भैसी गाई जे सम्झे पनि भो उनीहरुले पढने कुरा आएन ।नेपालवाट पनि दैनिक पत्र पत्रिका आउने हुनाले पत्रिकाको वजार निक्कै प्रतिस्पर्धात्मक छ । हाल सनर्राईजको अवस्थाको वारेमा हाम्रा व्यापारी महानुभावहरुले विज्ञापन दिएर सहयोग गरेकाछन्,संघसंस्था, तथा व्यक्तिहरुले विज्ञापन दिएर सहयोग गरेकाछन र पाठकहरुले पत्रिका पढेर सहयोग गरेकाछन् । जसो तसो वाँचेको छ । मैले र मेरो सहयोगी स्वतन्त्र पत्रकार चन्द्र दुमी र्राईले विना पारिश्रमि पत्रिकामा सेवा गरेकाछौं।

१०.तपाई विभिन्न संघसंस्थामा आवद्घ भएकोले हङकङको नेपाली समाज प्रति कतिको उत्तरदायी भएको महसुस गर्नु हुन्छ ? हङकङको नेपाली समाजमा पछिल्ला युवा पीडीहरुको अवस्था कस्तो देख्नु भएको छ ? हङकङको नेपाली समाज प्रति तपाई सल्लाह सुझाव के दिन चाहनु हुन्छ ?
यहाँ खोलिएका सम्पूर्ण संघ संस्थाहरु अवश्यमूलक नै छन् । तर कुनै संस्था वढी सक्रिय कुनै कम त्यतिमात्र फरक हो । जे भएपनि सवै संस्थाहरु आफ्नो द्देश्य अनुरुप उतरदायी हुनै पर्ने समूह वा जमात संग उतरदायी हुनै पर्दछ नत्र टिकी रहन सक्दैन र औचित्य नै समाप्त हुन्छ । हालका युवा पीडीहरु विशेष गरी हङकङमा हुर्के पढेकाहरुलाई आफ्नो सँस्कृति तथा परम्पराहरु सम्वन्धि ज्ञानको अभाव छ उनीहरुलाई नेपाली भाषा वोल्न आएपनि लेख्न आउँदैन । उनीहरुले आफ्नो सामाजिक परम्परा विषयमा थाहा छैन ।
एकातिर यो अवस्था छ भने अर्कोतिर स्कूल जाने विद्यार्थीहरु अभिभावकको निगरानीको अभावमा नराम्रा साथीहरुको संगतमा लागेर खराव वाटोमा समेत लाग्ने सम्भावनाहरु वढी भएको छ । यो समस्यासंग जुध्नकोलागि अभिभावक,स्कूल र सरकार तथा सामाजिक संस्थाहरु सवैको प्रयास हुनु जरुरी छ ।

११. लिम्वूवान व्लगस्पोट डटकम मार्फत लिम्वूवानवासीहरु र संसारभर छरीएर रहेका आफन्त तथा शुभचिन्तकहरुलाई केहि सन्देश दिन चाहानु हुन्छ कि ?
देशमा आफ्नो अधिकार खोज्नेवेला हो यो । असारमा धान रोपे मात्र मंसीरमा वाली उठाउन सकिन्छ । नत्र वाली नपाक्न सक्छ । यतिखेर लिम्वूवान स्वायत्त राज्य माग गर्ने र स्थापनातिर अघिवढने अति उपयुक्त समय हो । लिम्वूवान स्वायत्तता चाहने सम्पूर्ण लिम्वूरुले यतिखेर एकचोटि लिम्वूवानलाई सम्झनु पर्दछ । सक्नेले घर र्फकने वेला हो नभएपनि हरेक क्षेत्रवाट सहायोग गर्नु पर्दछ यतिवेला।,जो जो आफ्नो श्री सम्पति वेचेर विदेशतिर विमुख हुन लाग्नुभएको छ उहाँहरुले आ-आफ्नो निर्णय परिवर्तन गर्नु पर्दछ । नेपालमै वस्ने चाजो मिलाउनु पर्दछ । लिम्वू नै नभएको लिम्वूवानको के अर्थ हुन्छ । विदेश गएकाहरु पनि घर फर्को । आत्मआन्दोलन गरौं । आफ्नो भाग्य आफै निर्माण गरौं ।